Wywiad kliniczny to postępowanie badawcze, które najczęściej występuje w połączeniu z obserwacją. Ta metoda zwana również rozmową psychologiczną stanowi relację oraz współpracę diagnosty i pacjenta. Jej celem jest poznanie i zrozumienie zachowań oraz doświadczeń jednostki w zakresie, którego wymaga realizacja celu.
Z zasady wywiad powinien być ukierunkowany na logiczne reguły wnioskowania, empiryczne zasady weryfikacji hipotez oraz charakteryzować się rzetelnością i trafnością.
W zależności od obranego kryterium oraz charakterystyki istnieje kilka rodzajów wywiadu klinicznego.
Rodzaje wywiadu jako pomoc w diagnozie
Wywiad wstępny
Bardzo dużą rolę w psychologii klinicznej odgrywa wywiad wstępny. To pierwszy kontakt pacjenta z diagnostą i zazwyczaj ma miejsce w momencie zgłoszenia się na leczenie, motywowane podejrzeniem występowania zaburzenia psychicznego. Wywiad wstępny pełni istotne funkcje, do których należą:
nawiązanie kontaktu z pacjentem,
poznanie subiektywnie doświadczanego przez jednostkę problemu,
rozstrzygnięcie obszaru psychologii, którego dotyczy problem (psychologia kliniczna czy zdrowia),
ustalenie czy pacjent potrzebuje hospitalizacji, czy jedynie pomocy ambulatoryjnej.
Obszary treściowe, których dotyczy wywiad wstępny to:
zasoby, mocne strony, sposoby radzenia sobie;
historia chorób somatycznych i psychicznych,
historia rodzinna, edukacyjna, relacji interpersonalnych,
obecne symptomy i problemy wraz z ich historią, trwaniem, intensywnością, częstotliwością i kontekstem,
Co istotne, ciężko te wszystkie tematy poruszyć na pierwszym spotkaniu, a powyższy wykaz stanowi swego rodzaju przewodnik dla klinicysty dotyczący spotkania inicjującego terapię.
Wywiad w sytuacji kryzysowej
Jest to rozmowa ukierunkowana na możliwie najszybsze rozpoznanie kryzysu. Ma ona silnie interwencyjny charakter, ponieważ jej głównym celem jest opanowanie stanu kryzysowego. W jej przebiegu można wyróżnić etap:
wysłuchania – polega na słuchaniu, empatycznym reagowaniu, obserwowaniu;
działania – jest zależne od stanu pacjenta, polega na dopasowaniu interwencji i możliwości wykorzystania wsparcia środowiska.
Rodzaje wywiadu jako narzędzia
Wywiad ustrukturyzowany
To wywiad zwany również standardowym lub ustrukturalizowanym klasycznie. Stosowany jest głównie w procesie nozologicznej diagnozy opisowej. Dzięki niemu dochodzi do standaryzacji treści oraz porządku algorytmów i pytań. Wywiady tego typu są stworzone w taki sposób, aby maksymalnie zredukować źródło wariancji, która ma negatywny wpływ na rzetelność diagnozowania. Powstały dla osób specjalizujących się w pracy ze zdrowiem psychicznym. Czas trwania takiego wywiadu wynosi od 45 do 60 minut.
Ustrukturalizowany wywiad to taki, który posiada drobiazgowy schemat postępowania, bez możliwości dowolnej modyfikacji przez osobę przeprowadzającą badanie. Określone z góry są nie tylko pytania, ale również ich kolejność. Przewidziane są również kategorie odpowiedzi, których udzieli pacjent oraz sposoby ich kodowania przez specjalistę. Upraszczając, jest to swego rodzaju kwestionariusz. Różni się on jednak od wspomnianej metody diagnostycznej, ponieważ w tym przypadku pytania są czytane przez osobę badającą, która później poddaje je kodowaniu. W tym celu nierzadko zadaje dodatkowe pytania, by lepiej zrozumieć punkt widzenia pacjenta, a w konsekwencji trafniej zakodować odpowiedź.
Istotne dla wywiadu ustrukturalizowanego jest to, aby badający:
nie przedstawiał długich wyjaśnień celu badania, a ograniczył się jedynie do formuły stworzonej przez autora;
nie zmieniał ustalonego wcześniej wprowadzenia do badania, kolejności słów czy pytań;
nie pozwalał na zakłócanie przebiegu wywiadu przez osoby trzecie, W szczególności na odpowiadanie w imieniu pacjenta;
nie sugerował odpowiedzi oraz nie wskazywał na zgodność lub niezgodność własnych opinii z opiniami badanego;
nie interpretował pytań, a w razie potrzeby jedynie powtórzył pytanie lub podał wyjaśnienie czy wskazówkę otrzymane od autora;
nie improwizował, szczególnie nie zmieniał słów lub nie dodawał nowych odpowiedzi.
W oparciu o wyżej wymienione zasady można wysnuć wniosek, że do przeprowadzenia wywiadu ustrukturalizowanego nie jest potrzebne specjalistyczne wykształcenie psychologiczne.
Przykładem takiego wywiadu jest Structured Interview On Beliefs About Worry (SIBAW), który jest przykładem rzetelnej i wewnętrznie spójnej procedury wywiadu, pozwalającej na pomiar pozytywnych przekonań dotyczących tematu martwienia się.
Wywiad ustrukturalizowany częściowo
To wywiad zwany również ustrukturalizowanym nowocześnie. Stanowi on taki rodzaj rozmowy, w którym pewne elementy kluczowe są narzucone odgórnie, jednak nie na poziomie dosłowności, dlatego badający jest w tym przypadku o wiele bardziej aktywny.
W ogólnym rozumieniu wywiad częściowo ustrukturalizowany ma jasno określony zasadniczy cel oraz główne problemy, które ma poruszyć, jednak zarówno badany jak i badający mają pełną swobodę formułowania wypowiedzi. Plan wywiadu obejmuje pytania otwarte i zamknięte, co w połączeniu z inwencją badającego może prowadzić do lepszego i głębszego kontaktu z pacjentem niż w przypadku klasycznego wywiadu. Jednak kategorie pytań pozostają jasno określone w schemacie, stąd zadaniem specjalisty jest czuwanie nad przebiegiem rozmowy oraz, w razie potrzeby, prowadzenie jej do wyznaczonego tematu.
Przykładem takiego wywiadu jest wywiad sytuacyjny (SI), który jest określany jako najbardziej trafny spośród różnych rodzajów wywiadu ustrukturalizowanego częściowo. Stanowi on procedurę, w której badany, po zapoznaniu się z opisami konkretnych sytuacji w pracy, o którą się ubiega, określa swoje potencjalne zachowania.
Wywiad swobodny
To wywiad zwany również ustrukturalizowanym w sposób zewnętrzny, niewidoczny lub nieustrukturalizowany. Jednak posiada on swoją strukturę, którą należy rozumieć w sposób abstrakcyjny.
Główna różnica między wywiadem częściowo ustrukturalizowanym a nieustrukturalizowanym polega na tym, że w przypadku tego drugiego badający nie ma potrzeby notowania lub kodowania odpowiedzi w trakcie trwania wywiadu. Wynika to z faktu, że cały wywiad jest nagrywany za pomocą dyktafonu, obejmując wypowiedzi i intonacje zarówno badającego, jak i osoby badanej. Pozwala to diagnoście na dużo szerszą analizę wypowiedzi oraz na przeprowadzenie dowolnych dalszych analiz. Ponadto możliwe jest zastosowanie dowolnego systemu kodowania danych, również tego najbardziej skomplikowanego, dzięki czemu można przeprowadzić analizy ilościowe i jakościowe. Wszystko to pozwala na ocenę nie tylko fragmentarycznych wypowiedzi dostępnych arkuszy, ale całej masy znaczeń, przekazywanych w postaci formalnych i treściowych aspektów.
Cechą charakterystyczną wywiadu swobodnego jest fakt, że po jego zakończeniu można rozpocząć kolejny etap postępowania badawczego, który obejmuje kolejno:
transkrypcję – przekształcenie zapisu dźwiękowego w tekstowy na papierze,
kodowanie wyników – przyporządkowanie elementów wypowiedzi do kategorii, które interesują specjalistę, w tym słowa, zdania czy całe akapity,
analizę – często wykorzystuje metody statystyczne lub skomputeryzowane procedury analizy danych.
Wywiady kliniczne – Podsumowanie
Każdy z wymienionych wyżej rodzajów wywiadu ma swoje wady i zalety. Każdy również ma inne zastosowanie i skuteczność.
Wszystkie jednak powinny odbywać się z pełną starannością i zaangażowaniem osoby badającej. Natomiast zadawane pytania, niezależnie od struktury, sekwencji czy układu gramatycznego, powinny być zadane w sposób na tyle jasny, aby zwiększyć szansę na osiągnięcie celu, jakim może być uzyskanie informacji, ale też motywacja pacjenta. Dzięki niej będzie w stanie bardziej się zaangażować, a to wpłynie na skuteczniejszą i łatwiejszą współpracę.
Bibliografia
Sęk H.: Psychologia kliniczne, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa, 2008
Cierpiałkowska L., Sęk H.: Psychologia Kliniczna, Wydawnictwo naukowe PWN, Warszawa, 2016
Stemplewska-Żakowicz K., Krejtz K.:Wywiad psychologiczny, Pracownia Testów Psychologicznych Polskiego Towarzystwa Psychologiznego, Warszawa, 2005
Gdy doznajemy silnej lub powtarzalnej traumy, zostaje ona na stałe zakodowana w naszym mózgu. Jest to spowodowane mechanizmem, który ma na celu ułatwienie dostępu do odpowiednich reakcji organizmu w odpowiedzi na powtarzające się zagrażające bodźce, co pozwala na wystąpienie szybkich, automatycznych, często nieświadomych reakcji.
Mechanizm ten może utrudniać codzienne życie wtedy, gdy zakodowane wydarzenie nie stanowiło prawdziwego zagrożenia lub gdy jest często przez nas przywoływane. Wspominanie traumatycznej sytuacji może sprawiać, że czujemy się tak, jak gdyby miała ona miejsce po raz pierwszy, towarzyszące nam emocje są tak samo przytłaczające.
Aktywowane na nowo reakcje organizmu na silny stres powodują życie w ciągłym napięciu, objawy somatyczne lęku i utrudnienie codziennego funkcjonowania – objawy inaczej zwane jako syndrom stresu pourazowego, czyli PTSD.
Zakodowanie pamięci traumatycznej nie musi być jednak permanentne – istnieją techniki mogące zmieniać czy nawet odkodowywać negatywny wpływ traumy na nasz mózg. Przykładem takiej techniki jest terapia Havening oraz inne terapie psychosensoryczne.
Czym jest pamięć traumatyczna i jak jest kodowana?
Pamięć traumatyczna to zakodowane wspomnienia wydarzeń, które przez nasz mózg zostały odebrane jako zagrażające. Często takim wydarzeniom towarzyszy silny strach, a także złość. W przypadku wystąpienia takiego zdarzenia bodźce przekazywane są do mózgu za pośrednictwem wzgórza, przez które trafiają do ciała migdałowatego, gdzie są przetwarzane. Na koniec wszystkie aspekty traumy, tj. treść emocjonalna zdarzenia, pozaemocjonalny komponent poznawczy, reakcje autonomiczne organizmu i aspekty somatosensoryczne, są wspólnie kodowane jako pamięć traumatyczna – mimo tego, że obszary mózgu odpowiadające za te części traumy są różne. Dzięki takiemu kodowaniu w przypadku wystąpienia kolejnego podobnego zdarzenia uznawanego za traumatyczne, odpowiedź organizmu na to wydarzenie jest szybsza (Ruden, 2019).
Receptory AMPA – klucz do kodowania traumy
By zrozumieć dokładny proces kodowania traumy i proces odwrócenia tego zapisu, należy zagłębić się w neuroanatomię kodowania traumatycznych wydarzeń w pamięci. Kluczową rolę odgrywają tu receptory AMPA zlokalizowane w neuronach ciała migdałowatego, a dokładniej jądra bocznego. Receptory te znajdują się początkowo we wnętrzu komórki neuronalnej, jednak pod wpływem traumatycznych bodźców zostają przyciągnięte do powierzchni błony komórkowej neuronu.
Jak zachodzi ten proces?
Bodźce ze wzgórza przekazywane są jako sygnał elektrochemiczny do ciała migdałowatego – poprzez glutaminian uwalniany z błony presynaptycznej neuronów wzgórza i odbierany przez receptory NMDA błony postsynaptycznej neuronów ciała migdałowatego.
Receptory NMDA ulegają aktywacji, następuje depolaryzacja błony komórkowej, generowana jest fala o wysokiej częstotliwości – nawet 100 Hz – która oddziałuje z kanałami wapniowymi bramkowanymi napięciem (VGCC).
Następuje napływ jonów wapnia przez błonę komórkową, co z kolei prowadzi do wewnątrzkomórkowej wysokoczęstotliwościowej oscylacji wapnia w neuronie (Tsien, 1990) i do przeniesienia receptorów AMPA na powierzchnię błony komórkowej.
Gdy zachodzą warunki konieczne do zakodowania traumy, tj.:
występuje sytuacja postrzegana jako zagrożenie,
wydarzenie ma znaczenie emocjonalne,
pacjent posiada permisywny krajobraz mózgu i
postrzega zdarzenie jako nieuchronne – receptory te zostają na trwałe zakotwiczone na powierzchni neuronów. Oscylacja wapnia o wysokiej częstotliwości działa bowiem na białko kalmodulinę, które aktywuje kinazy i prowadzi do powstania enzymu typu PKM zeta, który fosforyluje receptory AMPA, zakotwiczając je na stałe w błonie komórkowej.
Takie zakotwiczenie receptorów umożliwia szybszą ich aktywację w momencie nadejścia kolejnych traumatycznych bodźców.
Jak odkodować traumatyczne wspomnienia?
Zakodowane traumatyczne wspomnienia są podatne na zakłócenia lub zmiany wtedy, gdy przywołany jest jakiś element traumy.Może do tego dochodzić na skutek wystąpienia podobnej traumatycznej sytuacji, ale też przy wspominaniu danego wydarzenia. Wyobrażeniowe przywołanie traumatycznej pamięci aktywuje połączenie synaptyczne między neuronami wzgórza i ciała migdałowatego, a więc ulegają aktywacji receptory NMDA i AMPA w neuronach jądra bocznego ciała migdałowatego.
Gdy warunki traumy nie zmienią się – znów powstanie silna fala gamma oddziałująca na kanały wapniowe VGCC. Jeśli któryś z warunków ulegnie zmianie – ulec może zmianie także siła fali, a tym samym stopień otwarcia kanałów wapniowych oraz ilość przepływających do komórki i wypływających z komórki jonów wapnia (Li i in., 2012). Przykładowo, jeśli zadziałamy na warunek nieuchronności zdarzenia, zapewniając pacjentowi poczucie bezpieczeństwa – powstaną nie fale mózgowe gamma o częstotliwości sięgającej 100 Hz, a fale delta o niskiej częstotliwości 0.5-4 Hz (Harper, 2012), które oddziałują ze zmienionymi kanałami wapniowymi, powodując oscylację wapnia, tym razem o niskiej częstotliwości. Oddziałują one na białko kalmodulinę, która aktywuje fosfatazę – kalcyneurynę, co prowadzi do defosforylacji receptorów AMPA oraz ich osłabienia (Sun i in., 2010), a w konsekwencji – do ich endocytozy, czyli usunięcia z powierzchni błony komórkowej neuronów ciała migdałowatego przez białka dynaminę i klatrynę. Receptory AMPA są następnie neutralizowane, co prowadzi ostatecznie do odkodowania traumy oraz usunięcia PTSD i innych niekorzystnych objawów post-traumatycznych (Clem i Huganir, 2010).
Fale delta a usuwanie traumy
Jak wspomniano w poprzednim akapicie, odkodowanie traumy jest efektywne poprzez wywołanie fal mózgowych o niskiej częstotliwości – fal delta, w czasie wyobrażeniowego przywoływania sytuacji traumy. W jaki sposób to zrobić?
Fale delta występują u człowieka głównie w czasie snu, ale ich intensywność zwiększa się także w trakcie głębokiego relaksu, np. w czasie progresywnej relaksacji mięśni (trening Jacobsona; Simon i in., 2022), medytacji czy praktyki jogi. Stwierdzono także zmniejszoną aktywację ciała migdałowatego w tego typu sytuacjach (Kora i in., 2021) – jak pamiętamy, aktywacja tej części mózgu jest zwiększona w czasie doświadczania traumy i nieprzyjemnych emocji, kiedy też powstają fale mózgowe o zwiększonej częstotliwości.
Zwiększona aktywność fal delta, czyli fal o niskiej częstotliwości, wiązana jest natomiast z doświadczeniami przyjemności, relaksu, spokoju (Kabuto i in., 1993). Terapia Havening opiera się na hipotezie, że zastosowanie kojącego, delikatnego, pocieszającego dotyku sygnalizuje bezpieczeństwo. Nie tylko na skutek przyjemnych doznań produkowane są fale delta, ale też zmieniony zostaje jeden z warunków powstawania traumy – postrzeganie nieuchronności.Zapewniamy bowiem pacjentowi poczucie bezpieczeństwa, przy którym trauma nie może się utrwalać. Takim instynktownym dotykiem Havening jest kojący dotyk matki w stosunku do jej potomstwa. Techniki Havening starają się odwzorować tę relację i wykorzystać pozytywne działanie dotyku w celu usuwania negatywnych emocji. Możemy spekulować, że podobnie działają inne terapie psychosensoryczne.
Sesje Havening Techniques – na czym polega ich działanie?
Kluczem w terapii Havening jest dotarcie do zdarzenia, które wywołuje negatywne efekty u pacjenta. Czasem źródło problemu jest oczywiste, zdarza się jednak, że konieczny jest dłuższy czas by odkryć wydarzenie, które spowodowało traumę. Czasem pamięć zdarzenia jest słabo przetworzona w korze mózgowej i hipokampie, a silnie połączona w ciele migdałowatym z kontekstem emocjonalnym i objawami somatycznymi stresu. Gdy źródło traumy zostanie odkryte, wystarczy aktywować komponent emocjonalny traumy przez celowe przywołanie wspomnienia i zastosowanie techniki Havening takich, jak Havening Touch – dotyk Havening. Po terapii wspomnienia zostaną odłączone od uczucia niepokoju.
Jak przebiega sesja terapii Havening Touch? Składa się ona z czterech części:
Przywołanie traumatycznego wspomnienia – terapeuta poleca pacjentowi przywołać traumatyczne wydarzenie w swojej wyobraźni. Jest to konieczne dla aktywacji receptorów NMDA i AMPA przez uwalniany glutaminian, dzięki któremu odsłania się także fosforan kotwiczący receptory AMPA do powierzchni neuronów, co jest niezbędne do dalszej defosforylacji i odłączenia tych receptorów od błony komórkowej.
Subiektywna ocena odczuwanego niepokoju przez pacjenta – pacjent proszony jest o ocenę stopnia swojego niepokoju w danym momencie w skali od 0 do 10 – jest to tzw. skala SUD (ang. Subjective Units of Distress). W skali tej 0 odzwierciedla spokój i brak stresu, a 10 – skrajny niepokój (Wolpe, 1991).
Dotyk Havening – pacjent proszony jest o oczyszczenie swojego umysłu z wszelkich niepokojących myśli, następnie terapeuta stosuje dotyk Havening. Możliwe jest także samodzielne zastosowanie dotyku przez pacjenta. Dotyk Havening to delikatny i kojący dotyk stosowany na skórze ramion, dłoni i wokół oczu.
Rozproszenie uwagi – ten element stosowany jest jednocześnie z dotykiem Havening i ma za zadanie zapobieganie ciągłej aktywacji ciała migdałowatego. Rozproszenie uwagi polega na tym, by wyprzeć wspomnienie traumatycznego wydarzenia z pamięci roboczej poprzez techniki odwracania uwagi. Mogą to być techniki wizualne, słuchowe lub poznawcze, np. opisywanie jakiegoś pozytywnego wspomnienia, wyobrażenie sobie wchodzenia po schodach, śpiewanie, nucenie melodii, liczenie wstecz. Po pewnym czasie pacjent zostaje poproszony o ponowną ocenę swojego niepokoju w skali SUD. Jeśli nie jest to zero – dotyk Havening z różnymi dystraktorami jest powtarzany do momentu, aż SUD osiągnie zero lub poziom stresu przestanie spadać. Jeśli tak się stanie, należy ponownie przywołać wspomnienie, by dokładniej przyjrzeć się źródłu traumy, i powtórzyć cały cykl.
Proces ten wydaje się prosty, jednak rezultaty są często natychmiastowe i trwałe (Aby nauczyć i się certyfikować w Techniki Havening, terapeuta musi ukończyć kurs kilkudniowy oraz mieć kilkadziesiąt studiów przypadków. Do porównaniu, kursy terapii EMDR są krótsze – weekendowe).
Odkodowanie traumy stwierdza się wtedy, gdy pacjent ocenia swój niepokój w skali SUD na 0. Następuje wtedy podsumowanie terapii Havening, w czasie którego terapeuta poleca pacjentowi zamknąć oczy i spróbować ponownie przywołać traumatyczne wcześniej wspomnienie (Ruden, 2019).
Czy odkodowanie traumy wiąże się z usunięciem pamięci wydarzenia?
Zdarza się, że po terapii Havening pamięć traumatycznego zdarzenia jest niedostępna, niejasna lub niepełna. Dzieje się tak szczególnie wtedy, gdy sytuacja była ściśle związana z emocjami lub mocno złożona. Może się też zdarzyć, że przywołane wspomnienia będą jakby oglądane z dystansu, przez oderwanego obserwatora, aż w końcu zbledną. Wspomnienia mogą być także bogatsze w detale, jeśli treść poznawcza była wcześniej przyćmiona treścią emocjonalną, która w trakcie terapii została usunięta. Pamięć wydarzenia pozostaje nienaruszona wtedy, kiedy została wystarczająco przetworzona nie tylko przez ciało migdałowate, ale też korę mózgową i hipokamp – jednak nie jest już wiązana z tak negatywnymi emocjami. Wspomnienia przetwarzane są w sposób bardziej świadomy i racjonalny w miejsce wcześniejszego polegania na silnym strachu, poczuciu zagrożenia i nieprzyjemnych sygnałach somatycznych organizmu. Dzięki temu w trakcie przywoływania danego wspomnienia nie zostają aktywowane poprzednie silne emocje i nie są uwalniane hormony stresu. Pamięć zagrożenia jest odłączona od jej współkodowanych składników powodujących objawy PTSD, tzn. aspektu emocjonalnego i somatycznego.
Terapia Havening może mieć pozytywne skutki nie tylko u osób z PTSD. Prowadzone są badania nad terapią Havening i rolą receptorów AMPA u osób z przewlekłym bólem (Cizmic i in., 2018), zaburzeniami funkcjonowania mózgu, depresją i uzależnieniami (Wang, 2008), a także u osób z padaczką (Rogawski, 2013).
Terapie psychosensoryczne nie są jeszcze do końca dobrze zbadane, jednak można spekulować o pozytywnym ich wpływie u wszystkich pacjentów, którzy doświadczyli traumy, negatywnych emocji czy cierpią na zaburzenia związane z psychiką lub funkcjonowaniem mózgu.
Cizmic, Z., Edusei, E., Anoushiravani, A.A., Zuckerman, J., Ruden, R., Schwarzkopf, R. (2018). The Effect of Psychosensory Therapy on Short-term Outcomes of Total Joint Arthroplasty: A Randomized Controlled Trial. Orthopedics 41(6):e848-e853
Harper, M. (2012). Taming the amygdala: An EEG analysis of exposure therapy for the traumatized. Traumatology, 18(2)
Li, L., Stefan, M.I., le Novère, N. (2012). Calcium input frequency, duration and amplitude differentially modulate the relative activation of calcineurin and CaMKII. PLoS ONE 7(9): e43810
Kabuto, M., Kageyama, T., Nitta, H. (1993). EEG power spectrum changes due to listening to pleasant music and their relation to relaxation effects. Nihon Eiseigaku Zasshi 48(4):807-18
Kora, P., Meenakshi, K., Swaraja, K., Rajani, A., Raju, M.S. (2021). EEG based interpretation of human brain activity during yoga and meditation using machine learning: A systematic review. Complementary Therapies in Clinical Practice, 43(101329)
Rogawski, M.A. (2013). AMPA Receptors as a Molecular Target in Epilepsy Therapy. Acta Neurol Scand Suppl. 2013; (197): 9-18
Ruden, R.A. (2019). Harnessing Electroceuticals to Treat Disorders Arising From Traumatic Stress: Theoretical Considerations Using A Psychosensory Model. Explore 15(3):222-229
Simon, K.C., McDevitt, E.A., Ragano, R., Mednick, S.C. (2022). Progressive muscle relaxation increases slow-wave sleep during a daytime nap. J Sleep Res. 31(5):e13574
Sun, T. i in. (2010). The role of calcium/calmodulin-activated calcineurin in rapid and slow endocytosis at central synapses. J. Neuroscience 30(35):11838-11847
Tsien, R.W., Tsien, R.Y. (1990). Calcium channels, stores, and oscillations. Annual Review of Cell Biology 6: 715-760
Wang, Y.T. (2008). Probing the role of AMPAR endocytosis and long-term depression in behavioural sensitization: relevance to treatment of brain disorders, including drug addiction. Br J Pharmacol. 2008 Mar; 153(Suppl 1): S389-S395
Wolpe, J. (1991). The Practice of Behavior Therapy. Pergamon General Psychology Series, 4 Sub Edition, Allyn & Bacon
Wydarzenia, która można uznać za traumatyczne, mogą pozostawić w ludzkiej psychice ślad na długie lata, a nawet na całe życie. Momenty takie bowiem są kodowane w naszym mózgu, powodując fizyczne zmiany w tkance neuronalnej. Są to zmiany trwałe, jednak możliwe do odwrócenia na przykład przy pomocy terapii Havening. W poniższym artykule przedstawię definicję traumy, sposoby jej powstawania i kodowania w mózgu.
W wielu językach wyraz „trauma” odnosi się nie tylko do stanu psychiki, ale głównie do urazów fizycznych ciała. W języku polskim poprzez traumę rozumiemy zazwyczaj potocznie traumę psychologiczną, czyli według Słownika języka polskiego PWN „trwałą zmianę w psychice spowodowaną gwałtownym, przykrym przeżyciem”. Amerykańskie Towarzystwo Psychologiczne określa traumę psychologiczną jako odpowiedź emocjonalną spowodowaną przez poważne stresujące wydarzenia, takie jak wojna, wypadki komunikacyjne, nagłe pogorszenie zdrowia, przemoc, napaść na tle seksualnym, terror lub przeciążenie sensoryczne. Każdy z nas może mieć inne pojęcie traumy i odmienne wydarzenia mogą powodować u nas tego typu reakcję.
Skutki traumy
Ruden definiuje traumatyzację jako „proces, który trwale koduje i synaptycznie konsoliduje powiązania między składnikami emocjonalnymi, poznawczymi, autonomicznymi i somatosensorycznymi na skutek traumatycznego wydarzenia. Każdy z tych składników umyślnie lub nieumyślnie przywołanego traumatycznego wspomnienia powoduje, że doświadczamy tych składników tak, jak gdybyśmy doświadczali ich po raz pierwszy” (Ruden, 2019). Amerykańskie Towarzystwo Psychologiczne wymienia krótkoterminowe reakcje na traumę, takie jak szok i zaprzeczenie, oraz reakcje długoterminowe: chorobę afektywną dwubiegunową, niekontrolowane retrospekcje, ataki paniki, bezsenność, koszmary senne, trudności w relacjach międzyludzkich, objawy somatyczne (migreny, nudności, nadmierna potliwość, hiperwentylacja) oraz zespół stresu pourazowego (PTSD).
Cztery składniki inicjujące powstanie traumy
Jak już wspomniano, każdy z nas inaczej postrzega określone wydarzenia, stąd też powstawanie traumy należy rozpatrywać indywidualnie. Można wyznaczyć jednak cztery składniki, które mają wpływ na powstawanie zakodowania traumy w połączeniach neuronalnych mózgu (Ruden, 2019). Są to:
Wystąpienie traumatycznego wydarzenia,
Emocjonalne znaczenie wydarzenia,
Ukształtowanie („krajobraz”) mózgu,
Postrzegana nieuchronność.
Wydarzenie
Przede wszystkim do wystąpienia zakodowania traumy w mózgu konieczne jest wystapięnie wydarzenia, które może być uznawane za traumatyzujące. Wydarzenie to może dotyczyć bezpośrednio osoby, która doznaje traumy, ale może wystąpić także tzw. traumatyzacja zastępcza (vicarious traumatization). Dotyczy ona nie bezpośrednio ofiar wydarzenia, a osób, które były jego świadkami, są zaangażowane w pomoc ofiarom lub jedynie o nim słyszały (McCann i Pearlman, 1990).
Znaczenie
Drugim warunkiem powstania zakodowania traumy jest znaczenie danego wydarzenia dla jednostki, jego ładunek emocjonalny. By doszło do powstania psychicznej traumy, wydarzenie nie może być dla danej osoby obojętne, musi generować emocjonalną odpowiedź. Znaczenie to może być wrodzone lub nabyte. Przykładowo, każdy z nas przejawia wrodzony strach przed żywiołami, np. burzą czy pożarem. Strach odczuwany w sytuacji usłyszenia wystrzału lub mijania nieznajomego na pustej ulicy w środku nocy jest natomiast wyuczony w trakcie życia. Odczuwane zagrożenie we wszystkich przypadkach związane jest z silną reakcją emocjonalną, do której stworzenia potrzebne jest występowanie silnych przekonań oraz przywiązania do swojego życia i bliskich nam ludzi (lęk przed rozstaniem), przyjaciół, rodziny czy społeczności. Reakcja emocjonalna występuje więc nie tylko wtedy, gdy zagrożone jest nasze życie, zdrowie, ale również gdy występuje możliwość utraty pozycji społecznej, miejsca w społeczności, relacji z bliskimi nam ludźmi czy nawet wtedy, gdy na próbę wystawiane są nasze głębokie przekonania (Brewin i Holmes, 2003). Traumatyczne wydarzenia mogą być różnie odbierane przez różne osoby, jednak istnieje szereg wydarzeń, które zawsze skutkują wystąpieniem silnej odpowiedzi emocjonalnej. Są one nazywane bezwarunkowymi bodźcami zagrożenia (Unconditional Threat Stimuli, UTS) i są to zagrożenia związane z: odebraniem życia, bólem, porzuceniem, uduszeniem się, byciem uwięzionym, wysokościami, otwartymi przestrzeniami bez możliwości ukrycia się, ciemnością, drapieżnikami. Są to także obawy wynikające z kultury, takie jak utrata reputacji lub statusu, zdrada, niemożność utrzymania siebie i rodziny (Ruden, 2019). Istnieje także teoria mówiąca o tym, że trauma powstaje na skutek zniszczenia założeń, jakie każdy z nas ma na temat świata i siebie samego (Janoff-Bulman, 1989). Według autora tej teorii każdy z nas ma trzy podstawowe założenia: że świat jest życzliwy, świat ma znaczenie oraz że ja jestem godzien. Ekstremalne wydarzenia, których skutkiem jest zniszczenie naszego światopoglądu, powodują traumę. Konieczne jest wtedy stworzenie nowego lub modyfikacja starego światopoglądu.
„Krajobraz” mózgu jest to jego stan elektrochemiczny w czasie wystąpienia traumatycznego wydarzenia. Na stan ten składa się nasz temperament, wrażliwość na stresory, a także to, czy wcześniej doświadczyliśmy podobnych lub innych stresujących doświadczeń. Wytłumaczenie tej ostatniej zależności wiąże się z pojęciem epigenetyki, której mianem określa się zmiany w ekspresji genów niepowiązane bezpośrednio ze strukturą materiału genetycznego. W przypadku traumy, stresory wpływają na nasz mózg poprzez zmiany epigenetyczne których skutkiem jest powstawanie zbyt czułych receptorów glukokortykoidowych (Zovkic, 2013). Skutkuje to powstaniem tzw. permisywnego krajobrazu mózgu. Przykładowo, wśród dzieci będących świadkami ataku na World Trade Center z 11 września trwałe problemy psychologiczne związane z traumą wystąpiły głównie u tych z nich, które doświadczyły w przeszłości innych traumatyzujących doświadczeń jak choroba rodzica, wypadek czy nawet ugryzienie przez psa (Chemtob, 2008). Co ciekawe, biologicznym stresorem powodującym traumę może być nawet efekt testosteronu i estrogenu, które to hormony płciowe w dużej ilości działają na mózg w okresie dojrzewania. Wpływ ma również tryb życia – bardziej podatne na traumę są osoby o niskim poziomie wykształcenia, żyjące w ubóstwie czy wychowywane przez rodziców mających problemy zdrowotne lub emocjonalne. Wrażliwy krajobraz mózgu zależy także od naszego temperamentu. Bardziej podatne na traumę są osoby nadmiernie empatyczne, mające niską samoocenę i problemy z kontrolowaniem emocji, introwertycy, a także osoby przejawiające zaburzenia psychiczne: zaburzenia osobowości, obsesyjno-kompulsywne, lękowe, i skłonność do uzależnień. Odporny na traumę krajobraz mózgu warunkuje natomiast m.in. umiejętność adekwatnego reagowania na bodźce emocjonalne, dobre funkcjonowanie intelektualne, optymizm, prawidłowe zachowania związane z przywiązaniem, podejście ukierunkowane na rozwiązywanie problemów, a także poczucie bycia samowystarczalnym związane z umiarkowaną ilością potrzeb i pragnień oraz odczuwanie nadziei na przyszłość. Wielu z tych cech, zarówno pozytywnych i negatywnych, możemy doświadczać w naszym życiu przejściowo, w związku z tym odpornosć naszego mózgu na kodowanie traumy może się zmieniać. W pewnym stopniu możemy także sami ją modulować poprzez różne praktyki afirmacji czy medytacji.
Nieuchronność
Nieuchronność zdarzenia jest ostatnim czynnikiem powstawania traumy. Ma on związek z poczuciem braku kontroli nad własnym losem, brakiem możliwości ucieczki czy zapobiegnięcia nieszczęściu. Przykładem jest wypadek samochodowy, w którym tracimy panowanie nad pojazdem, lub nieuleczalna choroba nasza lub naszych bliskich.
Czynniki kodowania traumy a jej leczenie
Wiedza na temat czynników predysponujących do zakodowania traumatycznego wydarzenia w mózgu oraz sposobu zachodzenia tego kodowania ma ogromne znaczenie dla leczenia PTSD i innych problemów psychicznych związanych z nieprzyjemnymi wydarzeniami w naszym życiu. Często nie sposób jest bezpośrednio powiązać zmagań pacjenta z określonym traumatycznym wydarzeniem, ponieważ czasami ekspresja objawów występuje z opóźnieniem. Objawy mogą też nie występować wcale. W takim wypadku efekt wydarzenia mimo wszystko zwiększa podatność jednostki na kolejne traumy, aż w końcu takie skumulowanie efektów różnych traumatycznych wydarzeń skutkuje objawami charakterystycznymi dla traumy. Należy sobie uświadomić, że nie tylko kodowanie traumy, ale też ekspresja objawów traumy są zależne od aktualnego krajobrazu mózgu. Co więcej, stan mózgu w czasie kodowania różni się od stanu mózgu w momencie wystąpienia objawów. Kodowanie traumy i jej objawy to dwa różne procesy, które zależne są od stanu mózgu i wielu innych czynników. Ważne jest to, by przy leczeniu aktualnej traumy zwrócić uwagę także na wcześniejsze traumatyczne wydarzenia w życiu pacjenta, które mogły negatywnie wpłynąć na jego podatność na zakodowanie nowej traumy (Ruden, 2010).
Terapia Havening
Terapia Havening (techniki schronienia) wykorzystuje hipotezę, że trauma jest kodowana w mózgu jedynie wtedy, kiedy spełnione są wszystkie cztery z opisanych czynników. Jeśli zostaną one spełnione również przy wywoływaniu wspomnienia traumatycznego zdarzenia – zostanie ono ponownie zakodowane jako traumatyczne. Dochodzi do utrwalenia informacji o traumie i po pewnym czasie do konsolidacji pamięci poprzez trwałe zakodowanie w pamięci długotrwałej przejawiające się zmianami neurofizjologicznymi w mózgu (Alberini i LeDoux, 2013). Jeśli w trakcie przywoływania wspomnienia zabraknie któregoś z wymienionych czynników powstawania traumy, na przykład usunięty zostanie czynnik nieuchronności poprzez zapewnienie biologicznego doświadczenia bezpieczeństwa – nie dojdzie do ponownego zakodowania traumy. Jak dowiedziono, nawet już skonsolidowane wspomnienia mogą zostać poddane rekonsolidacji, a tym samym – zmianie (Nader i in., 2000). Po większej ilości prób przywoływania wspomnienia w nowych warunkach, pozostaje ono pozbawione znaczenia emocjonalnego i ładunku stresowego. Terapia Havening stosuje właśnie tę zależność dla odkodowywania traumy.
Albertini, C.M., LeDoux, J.E. (2013). Memory reconsolidation. Current Biology, 23(17)
American Psychological Association. Trauma and Shock: www.apa.org/topics/trauma [dostęp 2023-07-19]
Brewin, C.; Holmes, E. (2003). Psychological theories of posttraumatic stress disorder. Clinical Psychology Review. 23(3):339–376
Chemtob, C.M., Nomura, Y., Abramovitz, R.A. (2008). Impact of conjoined exposure to the World Trade Center attacks and to other traumatic events on the behavioral problems of preschool children. Archives of Pediatrics and Adolescent Medicine 162(2):126-133.
Janoff-Bulman, R. (1989). Assumptive Worlds and the Stress of Traumatic Events: Applications of the Schema Construct. Social Cognition. 7(2):11
McCann, I.L., Pearlman, L.A. (1990). Vicarious traumatization: A framework for understanding the psychological effects of working with victims. Journal of Traumatic Stress, 3, 131-149
Nader, K., Schafe, G.E., LeDoux, J.E. (2000). Fear memories require protein synthesis in the amygdala for reconsolidation after retrieval. Nature, 406(6797):722-726
Ruden, R.A. (2010). When the Past is Always Present: Emotional Traumatization, Causes, and Cures. New York, Routledge
Ruden, R.A. (2019). Harnessing Electroceuticals to Treat Disorders Arising From Traumatic Stress: Theoretical Considerations Using A Psychosensory Model. Explore 15(3):222-229
Słownik języka polskiego PWN: sjp.pwn.pl. [dostęp 2023-07-19]
Zovkic, I.B., Sweatt, J.D. (2013). Epigenetic mechanisms in learned fear: Implications for PTSD. Neuropsychopharmacology 38(1):77-93
Trudne wydarzenia w naszym życiu mogą mocno utrudnić nasze funkcjonowanie na długi czas. Nie zawsze zdajemy sobie sprawę, że często pozostawiają po sobie piętno na całe życie. Często w takich przypadkach sięgamy po farmakoterapię, która obciążona jest efektami ubocznymi – choć często konieczna, lub psychoterapię, która bywa długotrwała i uciążliwa. Czy możemy pozbyć się traumy w prostszy i szybszy sposób?
Techniki Havening i inne terapie – sposoby leczenia traumy
Choć nie zawsze to sobie uświadamiamy, czasami trudności, z jakimi się zmagamy, takie jak odczuwanie wzmożonego niepokoju i uporczywych emocji, mają źródło w wydarzeniach z przeszłości i traumie zakodowanej w naszym mózgu na całe życie (Van der Kolk, 2006).
Najpopularniejsze sposoby leczenia problemów psychicznych to psychoterapia oparta na rozmowie z terapeutą oraz farmakoterapia oparta na stosowaniu leków. Sposobem poradzenia sobie z takimi problemami mogą być też metody polegające na przekształcaniu sygnałów elektrochemicznych w mózgu. Większość z nich traktowana jest jako metody alternatywne, wspomagające tradycyjne leczenie. Wiele z nich to metody pochodzące z tradycyjnej medycyny chińskiej (TCM; Tao i in., 2016) i indyjskiej (Ajurweda) oparte na przepływie energii w ciele. Przykłady takich terapii to:
Techniki medytacji i uważności,
Joga i ćwiczenia oddechowe,
Aromaterapia,
Ćwiczenia fizyczne: Tai Chi, Qigong, TRE (Tension Release Exercises), ćwiczenia analizy bioenergetycznej (Lowen, 1994),
Terapia muzyką (np. FEMI – five elements musical intervention; Wang i in., 2022).
Metody te nie mają ugruntowanego potwierdzenia w nauce, jednak znany jest ich pozytywny wpływ na organizm i psychikę człowieka, przez co używane są do wspomagania leczenia tradycyjnymi metodami, a także do polepszenia funkcjonowania psychicznego np. u pacjentów nowotworowych, w czasie zwiększonego stresu (np. pandemia COVID-19 czy okres połogu u kobiet), w łagodnych stanach depresyjnych osób starszych. Bardzo ważne jest na tym etapie podkreślić, że ze względu na to, że pomimo są również rekomendowane przez wielu lekarzy jako dodatki do tradycyjnego leczenia, nie są to sposoby leczenia powszechnie przyjętych w nauce, i jako takie nie zastąpią tradycyjnego (zachodniego) leczenia medycznego. Według prawa mogą one być jedynie sposobami poprawiania samopoczucia / lub medycyny alternatywnej jako dodatek do tradycyjnego leczenia przez służbę zdrowia.
Obecnie pojawiają się inne techniki wykorzystujące podobne metody, których działanie poparte jest jednak odkryciami neuronauki. Są to m.in. metody psychosensoryczne, takie jak terapia Havening. Stosuje się je przede wszystkim do leczenia traumy, ale także w celu polepszenia jakości życia i odkrywania własnego potencjału (Ruden, 2010).
Do grupy tych metod należy również terapia EMDR – terapia odwrażliwiania oparta na ruchach gałek ocznych (Wilson i in., 2018) oraz techniki psychologii energii (Feinstein, 2022): EFT (Emotional Freedom Technique) i TFT (Thought Field Therapy) oparte na opukiwaniu ciała, a także TAT (Tapas Acupressure Therapy) wykorzystująca uciskanie różnych punktów ciała.
Wszystkie te metody mają zakorzenienie w neuronauce i wykorzystują elektrochemiczne funkcje naszego mózgu w celu zainicjowania zmian w myśleniu czy zachowaniu za pomocą niespecyficznych bodźców dotykowych, po aktywowaniu świadomości przez skierowanie myśli ku konkretnemu traumatycznemu wydarzeniu.
Elektrochemiczne kodowanie w mózgu
Nasze ciało, procesy wewnętrzne, reakcje na wydarzenia zewnętrzne, pamięć – u podstawy naszego funkcjonowania w każdym z tych aspektów leżą sygnały elektrochemiczne. Mechanizmy chemiczne i elektryczne są ze sobą ściśle związane. Procesy chemiczne odpowiadają za strukturę naszego ciała oraz produkcję i magazynowanie energii, a tym samym także informacji. Procesy elektryczne natomiast powodują uwalnianie tej energii, modulując aktywność neuronalną w całym naszym ciele i tym samym wpływając na wszystkie procesy w nim zachodzące.
Poznanie sposobu elektrochemicznego funkcjonowania organizmu człowieka pozwoliło na zaproponowanie nowych sposobów leczenia traum poprzez usuwanie niechcianych informacji zakodowanych w mózgu na skutek traumy. Tym samym zmieniamy sposób postrzegania danego wydarzenia, świata zewnętrznego i siebie samych, przywracając świadomość do stanu sprzed wystąpienia traumy.
Jak działają bodźce sensoryczne?
Terapia Havening do przekodowania informacji w mózgu wykorzystuje bodźce sensoryczne. Bodźce ze świata zewnętrznego trafiają do nas w różnych formach – wzrokowe jako fale elektromagnetyczne, słuchowe jako wibracje powietrza, smak jako sygnał chemiczny, dotyk jako sygnał mechaniczny. To samo dotyczy bodźców pochodzących z wnętrza organizmu, takich jak czucie trzewne w postaci sygnałów mechanicznych, chemicznych i elektrycznych, zmysł kinestetyczny jako sygnały mechaniczne czy myśli jako sygnały elektrochemiczne. Mimo wielości dróg i rodzajów sygnału, każdy docierający do nas bodziec po przekształceniach trafia do mózgu jako sygnał elektrochemiczny. Każdy z opisanych bodźców i powstających na jego skutek sygnałów może być bardzo złożony, np. na odczucie dotyku składają się wszystkie informacje pochodzące z aktywacji receptorów w skórze: uczucie nacisku, temperatura, ból, świadomość miejsca dotyku, towarzyszący mu ruch (Purves, 2001). Wszystkie te informacje przekazywane są jednak do mózgu jako sygnały elektrochemiczne.
Jak powstają reakcje na bodźce?
Każdy bodziec wywołuje reakcję specyficzną dla niego – może to być reakcja wrodzona lub wyuczona. Inaczej zareagujemy na dotyk matki, inaczej na przypadkowy dotyk mijanej przez nas osoby czy przedmiotu, a jeszcze inaczej gdy dotknie nas ktoś, kto wcześniej nas skrzywdził.
Część reakcji na bodźce wydaje się dla nas neutralna, jednak część wiąże się z odczuwaniem różnych emocji, np. przyjemności lub niepokoju, przywoływaniem różnych wspomnień, myślami i innego typu reakcjami, które nie są związane z prostym odczuwaniem zmysłowym i na które nie mamy świadomego wpływu. Takie reakcje nazywamy reakcjami pozazmysłowymi. Każdy z nas ma pewne reakcje wrodzone, np. dziecko czując dotyk w okolicy ust zaczyna ssać, a pod wpływem czułego dotyku matki – uspokaja się. Reakcje wyuczone mogą się jednak różnić u każdego z nas. Powstają one na skutek złożonych operacji w mózgu wtedy, gdy dany bodziec ma dla nas jakieś znaczenie (LeDoux, 1998). To właśnie takie pozazmysłowe niechciane reakcje na dany bodziec są przyczyną problemów, jakie odczuwamy po przebyciu traumy.
Widoki, dźwięki czy inne sygnały z otoczenia, które dla innych ludzi są neutralne – u nas mogą powodować niepokój lub inne nieprzyjemne reakcje organizmu. Celem terapii Havening jest eliminacja takich reakcji pozazmysłowych na dany bodziec poprzez usuwanie zakodowania traumy. Sama terapia również wykorzystuje zjawisko reakcji pozazmysłowych na proste, niespecyficzne bodźce – tj. dotyk.
Terapia Havening a inne sposoby leczenia
W czasie sesji Havening terapeuta wykorzystuje dotyk, by oddziaływać na zmianę myśli i zachowań zakodowanych w mózgu pacjenta. Czym taka metoda leczenia traumy różni się od tradycyjnej psychoterapii czy farmakoterapii?
W każdej z nich wykorzystujemy jakieś bodźce – czy to rozmowę i procesy poznawcze w psychoterapii lub terapii NET (Narrative Exposure Therapy), czy leki w farmakoterapii, czy bodźce mechaniczne pochodzące z ciała w TRE, terapiach manualnych i ćwiczeniach fizycznych.
W terapiach psychosensorycznych mówimy o czynniku elektroceutycznym (Famm, 2013), którym w przypadku terapii Havening są fale delta powstające w mózgu pod wpływem niespecyficznego bodźca dotykowego, co umożliwia wpływanie na funkcjonowanie mózgu i zmianę zakodowanych wcześniej ścieżek.
Jak wspomniano, każdy bodziec trafia do mózgu jako sygnał elektrochemiczny – czy to dotyk w czasie terapii Havening, czy słowa psychoterapeuty, czy leki psychotropowe – informacja w układzie nerwowym pacjenta przekazywana jest tak samo. Metody psychosensoryczne mają tę zaletę, że nie powodują działań niepożądanych, są proste do zastosowania, a by zobaczyć pozytywne efekty, często wystarczy nawet tylko jedna sesja.
Chcesz wiedzieć więcej o terapii Technikami Havening?
Czytaj następujące artykuły w dokładnie tej kolejności:
Blase, K.L., van Dijke, A., Cluitmans, PJ., Vermetten, E. (2016). Efficacy of HRV-biofeedback as additional treatment of depression and PTSD. Tijdschr Psychiatr. 58(4):292-300.
Famm, K., Litt, B., Tracey, K. J., Boyden, E. S., & Slaoui, M. (2013). Drug discovery: A jump-start for electroceuticals. Nature 496(7444): 159-161.
Feinstein, D. (2022). Uses of Energy Psychology Following Catastrophic Events. Front Psychol. 25;13:856209.
LeDoux, J.E. (1998). The Emotional Brain: The Mysterious Underpinnings of Emotional Life. New York: Simon & Schuster.
Lowen, A. (1994). Bioenergetics: The Revolutionary Therapy That Uses the Language of the Body to Heal the Problems of the Mind. Penguin Publishing Group.
Purves, D., Augustine, G. J., Fitzpatrick, D., Katz, L. C., LaMantia, A.-S., McNamara, J. O., & Williams, S. M., Eds. (2001). Neuroscience (2nd ed.). Chapters 9 & 10. Sunderland, MA: Sinauer Associates.
Ruden, R.A. (2010). When the Past is Always Present. Emotional Traumatization, Causes, and Cures. New York: Routledge.
Tao, W.W., Jiang, H., Tao, X.M., Jiang, P., Sha, L.Y., Sun, X.C. (2016). Effects of Acupuncture, Tuina, Tai Chi, Qigong, and Traditional Chinese Medicine Five-Element Music Therapy on Symptom Management and Quality of Life for Cancer Patients: A Meta-Analysis. J Pain Symptom Manage. 51(4):728-747.
Van der Kolk, B. A., McFarlane, A. C., & Weisaeth, L. (Eds.) (2006). Traumatic stress: the effects of overwhelming experience on mind, body and society. New York: Guilford Press.
Wang, C.C., Lo, J., Saunders, R., Adama, E., Bulsara, C., Etherton-Beer, C., Yang, A.W.H. (2022). Light acupuncture and five-element music therapy for nurses’ mental health and well-being during and post-COVID-19: protocol for a randomised cross-over feasibility study. BMJ Open. 29;12(4).
Weinberg, R.S., Hunt, V.V. (1979). Effects of structural integration on state-trait anxiety. J Clin Psychol. 35(2):319-22.
Wilson, G., Farrell, D., Barron, I., Hutchins, J., Whybrow, D., Kiernan, M.D. (2018). The Use of Eye-Movement Desensitization Reprocessing (EMDR) Therapy in Treating Post-traumatic Stress Disorder-A Systematic Narrative Review. Front Psychol. 6;9:923.
W dzisiejszym dynamicznym świecie trauma dotyka wiele osób. Definiowana jako emocjonalna odpowiedź na intensywne i przerażające wydarzenia, trauma ma moc drastycznego zakłócenia codziennego funkcjonowania i wpływania na nasze zdrowie psychiczne na długie lata. Bez odpowiedniego leczenia, skutki traumy mogą przenikać do każdego aspektu życia, wpływając na relacje, pracę, a nawet na fizyczne zdrowie. Dlatego tak ważne jest zrozumienie, jak terapia traumy może pomóc osobom dotkniętym traumą w odzyskaniu kontroli nad swoim życiem.
Terapia traumy to specjalistyczne podejście terapeutyczne, które skupia się na identyfikacji, zrozumieniu i przetwarzaniu emocjonalnych i psychicznych reakcji na traumatyczne wydarzenia. Przez wiele lat rozwijano różne formy terapii traumy, które pomagają osobom zmierzyć się z traumą i prowadzić pełniejsze, zdrowsze życie. Metody te obejmują takie techniki jak terapia EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing), terapia poznawczo-behawioralna (CBT), a także nowoczesną i dynamicznie rozwijającą się metodę zwaną terapią Havening. Każda z tych metod oferuje unikalne podejście do terapii traumy, dostosowane do indywidualnych potrzeb pacjenta.
Terapia traumy i jej przebieg
Typowy proces terapii traumy zależy od specyficznego podejścia terapeutycznego. Dla przykładu, terapia Havening, jedna z nowoczesnych metod leczenia traumy, polega na stworzeniu bezpiecznej przestrzeni dla pacjenta, a następnie na zastosowaniu serii dotyku terapeutycznego, wizualizacji i zasobów umysłowych, aby zmienić sposób, w jaki mózg reaguje na wspomnienia traumatyczne. Proces ten jest zindywidualizowany i dostosowany do konkretnych doświadczeń i potrzeb każdego pacjenta, co zapewnia komfort i bezpieczeństwo podczas sesji.
Efekty terapii traumy
Centralnym celem terapii traumy jest nie tylko zmniejszenie cierpienia wynikającego z przeszłych doświadczeń, ale także poprawa jakości życia pacjentów. Dzięki pracy z terapeutą, możliwe jest odkrycie i zastosowanie nowych strategii radzenia sobie z trudnymi emocjami, co redukuje ich wpływ na codzienne funkcjonowanie. Wśród różnorodnych technik terapii traumy, terapia Havening wykorzystuje nowatorskie podejście do problemu.
Terapia Havening skupia się na zupełnym leczeniu traumy, co oznacza kompleksowe przetworzenie przez mózg i ciało traumatycznego zdarzenia. Tym samym, celem terapii nie jest jedynie nauka radzenia sobie z negatywnymi emocjami, ale przede wszystkim usunięcie efektów traumy. W efekcie, gdy traumę uda się skutecznie przepracować i objawy znikają, umiejętności radzenia sobie z traumą stają się mniej istotne, ponieważ osoba już nie doświadcza skutków traumy.
Efekty zastosowania terapii Havening w leczeniu traumy w Warszawie są znaczące, choć zależą od osoby i mogą mieć różne przejawy u różnych pacjentów. Wiele osób doświadcza znaczącej poprawy już po kilku sesjach, potwierdzając skuteczność i potencjał tej innowacyjnej metody.
Podsumowanie i zalecenia
Zarządzanie traumą to proces, który wymaga zaangażowania i ciągłości. Kontynuowanie terapii traumy jest kluczowe dla długotrwałego zdrowia psychicznego. Osoby zainteresowane skorzystaniem z terapii traumy w Warszawie powinny skontaktować się z licencjonowanym terapeutą tramy online lub w Warszawie – choć w terapii traumy Havening najlepsze efekty są na sesjach stacjonarnych – aby dowiedzieć się więcej o dostępnych opcjach leczenia i podjąć kroki w kierunku zdrowia i samopoczucia. Warto mieć na uwadze, że często wraz z terapią Havening, warto rozważyć sesje uwalniania emocji.
Chcesz wiedzieć więcej o terapii Technikami Havening?
Czytaj następujące artykuły w dokładnie tej kolejności:
Lęk przed rozstaniem w związku może nam towarzyszyć od początku trwania relacji lub pojawić się niespodziewanie. Czasem jest skutkiem zmiany zachowania partnera czy partnerki – w takim wypadku pomóc może otwartość, wsparcie i szczera rozmowa. Często lęk przed rozstaniem pojawia się jednak bez obiektywnych przyczyn. Partner czy partnerka są otwarci, wspierający, doceniający – a mimo to pojawia się lęk. Co może być przyczyną takiego samopoczucia i jak temu zaradzić?
Skąd bierze się lęk przed separacją i jak się objawia?
Każdy z nas potrzebuje bliskości ukochanej osoby, kogoś, na kim możemy polegać. W początkowym okresie życia są to rodzice lub inni opiekunowie, w dorosłości – partner lub partnerka. Psychologowie ewolucyjni, społeczni i inni są zgodni, że występują podobieństwa więzi pomiędzy rodzicem i dzieckiem oraz więzi pomiędzy dorosłymi tworzącymi parę. W budowaniu jednej i drugiej wykorzystywane są podobne mechanizmy, zaangażowane są podobne neurohormony. Problemy występujące w związkach małżeńskich i partnerskich mogą więc mieć swoje źródło w zaburzeniach więzi rodzicielskich.
Mechanizm powstawania lęku przed porzuceniem obejmuje sytuację, w której mózg danej osoby postrzega doświadczenie bliskości i zaangażowania jako zagrożenie – separacja od partnera czy jego odsuwanie się lub stawiane w związku granice mogą być postrzegane jako trauma. Następuje zwiększona produkcja kortyzolu. Pojawia się lęk, problemy z bezsennością, uczucie ogromnej bezradności, stałe zamartwianie się. Niepokój może przekształcać się w objawy psychosomatyczne, takie jak zawroty głowy, uderzenia gorąca, drżenie rąk, kołatanie serca, dolegliwości żołądkowe, zaburzenia odżywiania, bóle głowy.
Pojawiający się lęk przed rozstaniem może się manifestować w różny sposób także poprzez zmianę zachowania w związku. Osoba odczuwająca niepokój może odsuwać się od partnera lub wręcz sama zakończyć związek. Z drugiej strony lęk przed rozstaniem może objawiać się wzmożonym staraniem się o partnera, o przypodobanie się mu. Może również wystąpić wzmożona zazdrość i zaborcze zachowania. Niestety taki stan może prowadzić do rozpadu związku. Osoba dotknięta lękiem odczuwa wtedy wysoki niepokój i brak akceptacji rozstania, próbuje odzyskać kontakt z byłym partnerem. Nie przeżywa zdrowej żałoby po związku, a traumę, która może zakończyć się zaniedbaniem życia społecznego i zawodowego, a także własnego zdrowia.
Oblicza lęku przed rozstaniem – perspektywy psychologiczne
Lęk przed rozstaniem może przybierać różne formy. Mogą to być na przykład:
Lęk separacyjny – lęk przed przebywaniem z dala od partnera
Lęk przed porzuceniem
Lęk przed podjęciem decyzji o rozstaniu i przed samotnością
W przypadku lęku separacyjnego niepokój odczuwany jest wtedy, gdy partner przebywa z dala od nas. Często lęk występuje nawet przy rozstaniu na jeden dzień. Nikt z nas nie lubi przebywać z dala od ukochanej osoby, jednak osoby cierpiące na lęk separacyjny odczuwają ten niepokój w dużo bardziej intensywny, traumatyczny sposób. O lęku separacyjnym słyszy się głównie w kontekście dzieci i ich lęku związanego z pozostawaniem w przedszkolu, szkole czy spaniu w oddzielnym pokoju. Lęk separacyjny może dotyczyć jednak także dorosłych. Jest on skutkiem przywiązania do partnera, które jest nadmiernie intensywne i zniekształcone, niezdrowe, obsesyjne. Występuje u osób, które stały się całkowicie zależne emocjonalnie od swojego partnera. W związku z tym rozstanie byłoby dla takich osób nie tylko nieprzyjemną sytuacją, a prawdziwą traumą. Przyczyny takiego patologicznego przywiązania mogą być różne. Lęk separacyjny występuje na przykład u osób, w których rodzinach przeważał wzorzec rodzicielski oparty na nadopiekuńczości lub tych, które od dzieciństwa rozwijały toksyczne mechanizmy formowania się więzi. Osoby takie odczuwają niepokój, niepewność, współzależność od drugiej osoby i potrzebę posiadania.
Lęk przed porzuceniem może też występować w związku, w którym obawiamy się utraty partnera. Lęk ten kieruje naszymi zachowaniami w związku – przekładamy potrzeby partnera ponad swoje, jesteśmy nadmiernie ulegli i tolerancyjni wobec jego bierności czy negatywnych zachowań, natomiast sami staramy się wciąż być dla niego lepszymi, dostosowujemy się do niego, nawet za cenę łamania własnych zasad i przekraczania granic komfortu, np. w sferze seksualnej. Osoba dotknięta lękiem przed porzuceniem wciąż zabiega o uczucia partnera, pragnie nieustannych deklaracji i nie potrafi poszanować prywatnej przestrzeni drugiej osoby, odczuwa również dyskomfort wtedy, gdy nie ma stałego kontaktu z partnerem. Taki lęk może wystąpić na przykład u osób o określonym profilu osobowościowym – mających osobowość zależną i opierającą każdy związek na nadmiernym przywiązaniu do partnera, potrzebie ciągłej opieki i uległości. Podobne zachowania mogą towarzyszyć również zaburzeniom osobowości typu borderline.
Coraz popularniejszy staje się również termin FOBU oznaczający lęk przed zerwaniem relacji (ang. fear of breaking up). Osoba dotknięta takim lękiem tkwi w związku, w którym odczuwa dyskomfort lub nie czuje się do końca szczęśliwa, jednak boi się zakończyć relację. Może to być spowodowane potencjalnymi konsekwencjami zerwania, np. finansowymi, rodzinnymi, społecznymi, a także po prostu lękiem przed samotnością i strachem, że nikt inny nas nie pokocha. Również w takim wypadku warto poradzić się psychologa i wspólnie z nim dotrzeć do prawdy o tym, czego naprawdę chcemy oraz jak pozyskać narzędzia do ujarzmienia lęku, który nas przed tym blokuje.
Lęk przed rozstaniem a teoria przywiązania
Teoria przywiązania bazuje na pojęciu przywiązania, przez które rozumie się w miarę trwały związek społeczno-emocjonalny z inną osobą. Jak już wspomniano, zakłada się, że niejakim modelem funkcjonowania danej osoby w związkach są wyuczone wzorce z relacji z rodzicami lub opiekunami w dzieciństwie. Powstawanie przywiązania pomiędzy niemowlętami a opiekunami wyjaśniane jest w kontekście genetycznym, ewolucyjnym, a także behawioralnym.
Jaki wpływ teoria przywiązania może mieć na lęk przed zerwaniem? Otóż schematy tworzenia i utrzymywania relacji oraz związane z tym uczucia i emocje, które wykształciliśmy w dzieciństwie, określone są poprzez nasz styl przywiązania. Prawidłowe relacje sprawiają, że bliskość innej osoby wywołuje w nas zaufanie i poczucie bezpieczeństwa. Tak dzieje się u osób, które wykształciły bezpieczny styl przywiązania na skutek dostępności opiekuna w dzieciństwie w odpowiedzi na ich potrzeby, dzięki czemu nauczyły się otwartości, okazywania potrzeb i poczucia bezpieczeństwa. Schematy te przenoszone są na nasze interakcje w dorosłym życiu, wpływając także na jakość funkcjonowania w związkach. Zdarza się jednak, że ludzie przejawiają nieadaptatywne style przywiązania – unikające lub lękowo-ambiwalentne. Mogą się one rozwinąć na skutek niedostępności opiekuna, niepewności jego dostępności lub negatywnych emocji przejawianych w odpowiedzi na potrzeby dziecka. Na tym podłożu wykształca się niskie poczucie bezpieczeństwa, wzmożona czujność i lęk przed rozstaniem lub też zamknięcie się w sobie i unikanie kontaktu jako obrona przed zranieniem. Styl przywiązania lękowo-ambiwalentny może odpowiadać za lęk przed rozstaniem – w takim przypadku brak zaufania i niepewność co do obecności bliskiej osoby rozwinęły się już w niemowlęctwie i utrwaliły przez okres dorosłego życia. Style przywiązania nie są jednak niezmienne, mogą ulec modyfikacji na skutek doświadczeń życiowych czy pracy z psychologiem.
Lęk separacyjny a poczucie własnej wartości
Poczucie własnej wartości jest to sposób, w jaki widzimy samego siebie, wartość, jaką przypisujemy własnej osobie. Nasza samoocena jest zdeterminowana wychowaniem, dotychczasowymi doświadczeniami życiowymi, a także naszymi przekonaniami i obowiązującymi normami. Poczucie naszej wartości ma ogromny wpływ na podejmowane przez nas decyzje, na życie zawodowe, rodzinne, społeczne – a także miłosne. W jaki sposób poczucie własnej wartości wpływa na lęk przed rozstaniem?
Lęk przed rozstaniem występuje najczęściej u osób, które rozwinęły silną zależność emocjonalną od innych osób. Osoby takie mają często również problemy z samooakceptacją i niskim poczuciem własnej wartości, stąd boją się porzucenia i wymagają ciągłych deklaracji i zapewnień od partnera. Są przywiązane w niezdrowym stopniu i całe życie podporządkowują związkowi i partnerowi, zapominając o sobie, swoich potrzebach, swoich znajomych – jedynym, co potrzebne jest im do życia, jest partner, a jego bliskość i wsparcie sprawia, że czują się docenione. Kompensuje to ich niską samoocenę. Problem pojawia się wtedy, gdy nie używamy zdrowego przywiązania w celu budowania stałego wyższego poczucia własnej wartości, a polegamy jedynie na parterze i jego ciągłych zapewnieniach, bez których czujemy się bezwartościowi. W ten sposób rodzi się lęk przed separacją od partnera i lęk przed rozstaniem, taka sytuacja wiąże się bowiem z ponownym obniżeniem poczucia własnej wartości.
Jak pokonać lęk przed rozstaniem? Rola terapii poznawczo-behawioralnej
Pierwszym krokiem ku walce z lękiem przed rozstaniem jest poszukanie pomocy i dobranie wraz ze specjalistą odpowiedniego do naszej sytuacji sposobu terapii. Kluczowa jest tu specyfika każdego przypadku i podłoże występującego lęku. Często proponowanym sposobem leczenia zaburzeń lękowych jest terapia poznawczo-behawioralna. Cechuje się ona tym, że skupia się na zmianie szkodliwych dla nas wyuczonych schematów myślowych prowadzących do określonych zachowań i odczuć – na przykład właśnie odczuwania lęku przed rozstaniem.
Jak terapia poznawczo-behawioralna może nas wesprzeć w pokonaniu lęku przed zerwaniem? Terapeuta pomaga pacjentowi zmienić jego sposób myślenia tak, by lepiej radzić sobie z lękiem. Pacjent otrzymuje narzędzia do walki z niepokojem, nadmierną zależnością i uległością oraz do zwiększenia poczucia własnej wartości i zbudowania zdrowej relacji. Kluczowe jest to, by pacjent nauczył się rozpoznawać szkodliwe schematy myślowe oraz zaakceptował ich występowanie – w końcu lęk jest naturalnym uczuciem każdego człowieka. W czasie terapii pacjent uczy się jednak tego, by nie pozostawać biernym i nie poddawać się lękowi, a w zamian starać się zmieniać szkodliwe schematy myślowe i postępować wbrew lękowi. W rezultacie przy ciągłej pracy pacjenta nad sobą i swoim podejściem do relacji możliwe będzie zbudowanie większej pewności siebie, mniejszej zależności i zdrowszego związku.
Warto tutaj wspomnieć o terapii Havening.
Terapia Havening, będąca skuteczną metodą radzenia sobie mi. z lękiem przed rozstaniem, często staje się wartościowym narzędziem, nawet jeśli źródłem tego lęku nie jest trauma. Ta technika terapeutyczna oferuje szybkie i odczuwalne efekty, umożliwiając pacjentom odczuwanie ulgi w krótkim czasie. Znana z szybkich i efektywnych wyników, terapia Havening była pierwotnie zaprojektowana jako interwencja w traumie, podobnie jak terapia EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing).
Mimo to, badania i doświadczenia kliniczne pokazały, że terapia Havening jest równie skuteczna w innych obszarach, oferując szybką pomoc dla osób borykających się z różnymi problemami psychicznymi, nie tylko tymi wynikającymi z traumy. Dlatego też, terapia Havening zyskuje coraz większe uznanie jako cenny element w terapii wielu stanów i zaburzeń, stając się atrakcyjnym alternatywą dla tradycyjnej psychoterapii. Jest to ważną informacją, która otwiera nowe możliwości dla terapeutów i ich pacjentów, pomagając przyspieszyć proces uzdrawiania i umożliwić lepsze zarządzanie lękiem przed rozstaniem, niezależnie od jego przyczyny.
Podsumowanie
W artykule przedstawiłem postacie lęku przed rozstaniem, ich genezę, objawy i sposoby leczenia. Lęk przed rozstaniem nie jest powodem do wstydu czy poczucia winy. Przyczyny takiego samopoczucia mogą być różne – może to być niskie poczucie własnej wartości, trauma niepożądany styl przywiązania wykształcony w dzieciństwie czy zaburzenia osobowości. Jeśli zauważymy u siebie objawy przedstawione w artykule, warto zwrócić się o pomoc. Zachowania takie są patologiczne i diagnozowane jako zaburzenia lękowe, które można wyleczyć. Stały lęk czy niepokój towarzyszący nam w związku lub przedłużające się, wyniszczające przeżywanie rozstania powinny nas skłonić do wizyty u specjalisty i poszukania skutecznej pomocy w powrocie do normalności i osiągnięcia pełni szczęścia.
Wprowadzenie do techniki Havening – czym jest i jak działa?
W życiu każdego człowieka pojawiają się trudne momenty, niezależnie od płci, wieku, sytuacji materialnej czy statusu społecznego. Niespodziewane, często negatywne sytuacje mogą prowadzić do urazu psychicznego zwanego traumą. Dochodzi wówczas do zmian w funkcjonowaniu człowieka, których objawy mogą dotyczyć nie tylko psychiki, ale również fizjologii. W tym artykule opisuję terapię sensoryczną skierowaną do objawów traum – Terapia Havening.
Nagłe, negatywne i trudne wydarzenie może mieć miejsce w dorosłym życiu, jednak wiele osób doświadcza traumy w dzieciństwie. Często pacjenci uświadamiają sobie, że niektóre zachowania to właśnie konsekwencje traumy, której doświadczyli, będąc dzieckiem. Wśród nich można wyróżnić:
zaburzenia emocjonalne, np. strach przed bliskością,
zaburzenia psychosomatyczne, np. bóle psychogenne,
stres pourazowy,
autoagresja i samookaleczanie.
Dziedziną, która zajmuje się wychodzeniem z traumy jest psychotraumatologia. Trwające badania i ciągły rozwój tego obszaru medycyny powodują powstawanie nowych technik, których zastosowanie ma na celu poprawę stanu pacjenta i usunięcie negatywnych skutków doświadczonej traumy.
Terapia Havening
Jedną z tych technik terapii psychosensorycznych jest terapia Havening. To nowoczesna technika psychosensoryczna, czyli taka, która wykorzystuje bodźce sensoryczne do zmiany nastroju czy zachowania. Polega na detraumatyzacji pamięci. Jej celem jest usunięcie negatywnych skutków zmian, które dokonały się w psychice i ciele pacjenta w reakcji na traumatyczne doświadczenia. Ta metoda znajduje zastosowanie w leczeniu osób cierpiących z powodu traumy, lęku, zespołu stresu pourazowego.
Ten rodzaj terapii może być stosowany samodzielnie lub we współpracy z terapeutą, szczególnie jest pacjent doświadczył dużej traumy. Opiera się na dotyku, więc istotne jest, aby znaleźć certyfikowanego praktyka, który będzie w stanie zapewnić komfort i bezpieczeństwo osobie, która zgłosi się na sesję.
Havening (od ang. haven-przystań) jest terapią alternatywną, która ma stworzyć bezpieczne schronienie dla emocji pacjenta. Ma ona korzystnie wpływać na redukcję bólu i lęku. Choć badań dotyczących tej terapii jest niewiele, a testy placebo nie potwierdziły jej skuteczności, jest wielu zadowolonych pacjentów, którzy deklarują jak bardzo Havening pomógł im osiągnąć spokój i zredukować napięcie, a przede wszystkim zminimalizować skutki przeżytej traumy.
Historia terapii Havening
Technika Havening to postępowa metoda, której autorem jest dr Ronald Ruden. To specjalista z dziedziny neuronauki i autor wielu badań oraz publikacji z różnych dziedzin. Początkowo skupiał się na pracy z osobami uzależnionymi. Jego pierwsza książka traktowała o mechanizmach działania u osób uzależnionych oraz metodach na powstrzymanie nawrotów. Jednak to w drugiej książce pt.” When the Past is Always Present”, wydanej w 2010r., przedstawił swoją autorską technikę.
Przez ponad dziesięć lat dr Ronald Ruden współpracował ze swoim bratem, dr Stevenem Rudenem, który jest specjalistą w dziedzinie chirurgii stomatologicznej. Ponadto jest też certyfikowanym hipnoterapeutą oraz praktykuje i publikuje artykuły z obszaru fobii dentystycznej. Bracia razem opracowywali techniki stosowane w terapii.
Jednak większy rozgłos ta technika uzyskała nieco później, a dokładniej, gdy Paul McKenna zaczął ją praktykować. Ten behawiorysta i hipnotyzer gwiazd uwierzył w Havening i jego działanie. Sam korzystał z tej metody i deklaruje, że niezwykle mu pomogła, kiedy musiał poradzić sobie z trudnym doświadczeniem. Jednak mimo korzyści wynikających z promowania tej terapii ze względu na profesję McKenna często jest ona błędnie kojarzona z hipnozą.
Mechanizm działania i stosowane techniki Havening
Havening to technika odpowiednia dla osób, które zmagają się z lękiem czy codziennym niepokojem oraz dla każdego, kto chce wyjść z traumy.
Nazywana jest też depotentacją ciała migdałowatego. Polega na wygenerowaniu w mózgu pacjenta fal delta. To fale uspokajające, mierzone za pomocą EEG. Należą do grupy elektroceutyków, a ich częstotliwość wynosi 0,5-4Hz. Pozwalają one na odłączenie receptorów AMPA. Te z kolei występują na powierzchni komórek mózgowych, szczególnie cała migdałowatego i są specyficzne dla traumatycznego zdarzenia. Ich zniknięcie powoduje neurobiologiczne odłączenie przywołanej pamięci od jej współskładników. Innymi słowy dochodzi do przerwania wytworzonego przez traumę wzorca, który łączy źródło niepokoju (stresor) z uczuciem niebezpieczeństwa i poczuciem zagrożenia życia.
Havening prowadzi do zmniejszenia ładunku emocjonalnego, szczególnie tego, który nagromadził się przez doświadczenie traumatycznej sytuacji.
Podstawą tej praktyki jest dotyk. Według biologii ewolucyjnej stanowi on niejako zapewnienie bezpieczeństwa. Schemat ten pojawia się w momencie narodzin. Noworodek, który nie potrafi mówić swój lęk przed porzuceniem sygnalizuje płaczem. Matka wówczas, przez nagromadzoną w mózgu oksytocynę, odpowiada przytuleniem i głaskaniem, co daje dziecku pewność, że ktoś je ochroni. Związek subtelnego dotyku z poczuciem bezpieczeństwa trwa przez całe życie.
Dotyk to element występujący we wszystkich interpretacjach tej techniki. Cechuje go charakterystyczny ruch ze skrzyżowanymi ramionami, który w połączeni z delikatnym, ale zauważalnym głaskaniem od ramion do łokci ma prowadzić do samouspokojenia.
Ważnym aspektem jest również zamykanie oczu, pozwalające na zrozumienie własnych procesów myślowych i przy wsparciu terapeuty odwrócenie uwagi od negatywnych emocji. Według dr Ronalda Rudena dotykanie określonych części ciała przy jednoczesnych ruchach gałek ocznych i wizualizacji prowadzi do wytworzenia fal delta w ciele migdałowatym, a tym samym uspokojenia i odprężenia. Warto jednak zaznaczyć, że w udoskonalonym protokole terapii określone ruchy gałek ocznych zostały zastąpione dotykiem czoła i boków policzków.
W wielu wersjach można przeczytać o stukaniu w obojczyk oraz gładzeniu okolic oczu i dłoni. Inne obejmują zaśpiewanie prostej, dobrze znanej piosenki o kojącym rytmie. Dla niektórych Havening ma być działaniem, które przywołuje na myśl sposób, w jaki matka uspokaja dziecko.
Jednak wszystkie działania łączące dotyk, dźwięk oraz analizę myśli mają na celu przerwanie połączenia, którego efektem jest negatywna reakcja na traumatyczny bodziec.
Etapy terapii, czyli jak wygląda sesja terapeutyczna?
Procedura terapii Havening jest stosunkowo prosta. Może być wykonywana samodzielnie lub z terapeutą Havening.
Pierwszym etapem jest przywołanie traumatycznych wspomnień czy sytuacji. Ważne, aby przed rozpoczęciem procedury ocenić poziom stresu i lęku. W tym celu stosuje się jedenastostopniową skalę SUD, czyli subiektywnych jednostek dystresu (negatywny stres). Ze skali wybiera się ocenę od 0 do 10, gdzie 0 to brak negatywnej reakcji, uczucie pewności siebie oraz spokoju, natomiast 10 to strach i niepokój.
Następnie należy przywołać pozytywne emocje. Jest to etap rozproszenia i jest równoznaczny z Havening Touch. Na tym etapie należy wyobrazić sobie coś, co pozwoli poczuć odprężenie i spokój. Może to się odbywać za pomocą wizualizacji, technik słuchowych czy poznawczych. Należą do nich np.:
wyobrażenie sobie przebywania w pięknym miejscu, np. spacer po plaży,
wchodzenie po schodach,
nucenie,
liczenie wstecz.
Wszystkie te działania mają na celu wyparcie trudnego wspomnienia z pamięci oraz zapobieganie aktywacji ciała migdałowatego. Często, choć nie zawsze, zapobiega również przedostawaniu się innych negatywnych myśli do świadomości.
Ostatni etap polega na ponownym przywołaniu traumatycznego wydarzenia, a następnie ponownej ocenie przy pomocy SUD.
Wskazania do terapii
Havening jest terapią, która szczególnie sprawdzi się jako pomoc w leczeniu:
fobii,
chronicznego bólu,
traumy,
PTSD – zespołu stresu pourazowego,
ataków paniki,
zaburzeń psychosomatycznych,
problemów z panowaniem nad gniewem
kompulsywnego objadania,
problemów ze snem.
Wśród pacjentów, dla których ta terapia będzie skuteczna są ofiary klęsk żywiołowych, napaści, molestowania, ale też osoby z niskim poczuciem własnej wartości. Havening sprawdzi się u osób zestresowanych oraz takich, które boją się odrzucenia czy przeciwnie, odczuwają strach przed bliskością. Terapia ta jest też wykorzystywana u osób przemawiających publicznie jako technika uspokajająca.
Warto jednak podkreślić, że w przypadku osób, u których występują znaczne zaburzenia psychiczne bardziej zasadne będzie podjęcie leczenia we współpracy z lekarzem psychiatrą.
Mimo braku jednoznacznych badań, potwierdzających działanie tej metody, wielu praktyków i zwolenników wskazuje na korzyści wynikające ze stosowania tej terapii.
Jedną z nich jest skuteczność. Specjaliści praktykujący Havening podkreślają, że ta technika może pomóc każdemu, kto doświadczył traumy, szczególnie ze względu na swoją prostotę. Choć podkreślają, że nie u każdego efekty pojawią się po jednej sesji, jednak dłuższe stosowanie ma poprawić sytuację i polepszyć stan pacjenta.
Innym plusem Haveningu ma być trwałość efektów – ogólną poprawę objawów. Choć ponownie, nie jest to deklaracja, która ma odnosić się do wszystkich pacjentów. Często podkreśla się, że ta technika poprzez mechanizm działania trwale usuwa schemat łączący przykre wydarzenie z pojawiającymi się w reakcji na bodziec negatywnymi emocjami. Możliwe jest, że schemat nie zostanie usunięty w całości, jednak negatywne odczucia będą zdecydowanie mniejsze niż przed rozpoczęciem terapii.
Kolejnym pozytywnym działaniem terapii ma być fakt, że według praktyków należy wykluczyć prawdopodobieństwo ponownego doznania traumy jako reakcji na opisywanie negatywnego wydarzenia. Wielu pacjentów podczas innych terapii wracało wspomnieniami do trudnych sytuacji, co powodowało pogorszenie stanu, wynikające z ponownej ekspozycji na stresor. W przypadku Haveningu taka sytuacja wydaje się niemożliwa ze względu na brak konieczności przedstawiania szczegółów traumy. Pacjent ma jedynie na krótko przywołać wspomnienie. Wówczas terapeuta stosuje rozproszenie więc ekspozycja na bodziec jest niewielka.
Niewątpliwym plusem terapii jest fakt, że nie jest konieczne fizyczne spotkanie. Według praktyków Havening jest równie skuteczny podczas wideo rozmowy, więc pomoc może być udzielona na odległość. Bowiem dotyk może być generowany przez specjalistę lub przez samego pacjenta, zgodnie z instrukcjami.
Potencjalne skutki uboczne i ograniczenia terapii
Jednym z negatywnych działań terapii może być pogorszenie objawów. Powodem takiej sytuacji jest złożoność problemu. Według terapeutów usunięcie traumy może wyeksponować inną, która miała miejsce jeszcze wcześniej. Wiele czynników może wpłynąć na zepchnięcie traumy do podświadomości, przez co kolejne trudne wydarzenie będzie bardziej zauważalne dla pacjenta. Stosowana jest często analogia do warstw cebuli, co oznacza ze usunięcie jednej warstwy (świeżej traumy) powoduje uwidocznienie kolejnej (dawnej traumy).
Podczas sesji mogą pojawić się złość i płacz. Możliwe jest również wystąpienie zawrotów głowy po terapii. Wymienione objawy są skutkiem przywołania wspomnień biologicznie aktywnych, czyli takich, które nadal wywołują emocje.
U wrażliwych osób uzyskanie szybkich efektów może być trudne, jeśli nie niemożliwe. Tacy pacjenci mogą potrzebować więcej czasu by poczuć się bezpiecznie.
Z kolei według osób podważających teorię Havening wytworzenie fal delta przez sam dotyk jest niemożliwe. Choć ich istnienie jest niepodważalne i łatwo zauważyć ich występowanie np. podczas najgłębszych faz snu, nie ma dowodów potwierdzających prawdopodobieństwo ich powstawania podczas pocierania różnych części ciała lub możliwość przeniesienia ich na inną osobę.
Terapia Havening – Jak znaleźć terapeutę?
Choć terapia może być przeprowadzona przez samego pacjenta zaleca się, szczególnie u osób wysoko wrażliwych i mocno doświadczonych traumą, aby sesja odbyła się przy udziale specjalisty.
Każdy z praktyków odbył szkolenie, prowadzone przez jednego z instruktorów Havening, zakończone uzyskaniem certyfikatu, potwierdzającego znajomość terapii. Wówczas specjalista zostaje wpisany do międzynarodowej bazy praktyków.
W celu znalezienia certyfikowanego terapeuty metody Havening wystarczy wejść na stronę internetową www.havening.org i wpisać konkretną lokalizację w zakładce „praktycy”. Zależnie od wpisanej frazy można wyszukać specjalistów w konkretnym kraju, mieście czy pod konkretnym adresem.
Sukcesy terapii Techniką Havening
Mimo nielicznych badań potwierdzających skuteczność tej metody wielu pacjentów certyfikowanych praktyków dzieli się swoimi doświadczeniami. Wskazują na pozytywne zmiany w swoim życiu oraz podkreślają, jak bardzo ta terapia im pomogła.
Wielu pacjentów zaznacza również, że początkowo nie pokładali zbyt dużej nadziei w terapii. Często nie do końca zdawali sobie sprawę z tego, na czym ona polega i jakie są mechanizmy jej działania.
Jednak można znaleźć wiele wypowiedzi wskazujących na natychmiastową pomoc. Wśród osób deklarujących skuteczność terapii występują przypadki:
pozbycia się fobii, np. dotyczącej kotów, igieł,
redukcji negatywnych emocji, niepokoju, lęku,
zdobycia pewności siebie,
pozbycia się traum z dzieciństwa oraz redukcji ich skutków,
trwałej poprawy nastroju,
Wśród ciekawych przypadków można znaleźć pacjenta, który deklaruje, że terapia w jego przypadku doprowadziła do usunięcia niepokoju związanego z występowaniem zespołu jelita drażliwego. Jak twierdzi pacjent, przed rozpoczęciem terapii jego niepokój związany z chorobą mógł ocenić na 9 SUD, czyli subiektywnych jednostek dystresu. Po dwóch sesjach Havening ta wartość spadła do 0.
Podsumowanie i wnioski praktyki Techniką Havening
Terapia Havening jest jedną z wielu metod pozwalających walczyć z traumą. Ma umożliwiać całkowite i trwałe wyjście z traumy, usunięcie jej konsekwencji czy objawów. Jej podstawą jest dotyk, który mimo swojej prostoty ma generować złożone zmiany w strukturze mózgu. Dzięki temu możliwe jest usunięcie negatywnej reakcji na stresor, czyli bodziec przywołujący wspomnienia związane z traumatycznym przeżyciem.
Jak każda alternatywna terapia ma wielu zwolenników i przeciwników. Jej entuzjaści podkreślają jej skuteczność, opierając się na deklaracjach swoich pacjentów. W czytelny sposób przedstawiają mechanizmy działania oraz techniki, które są stosowane przez praktyków na sesjach terapeutycznych.
W opozycji stają specjaliści zwracający uwagę na brak rzetelnych badań, potwierdzających skuteczność terapii. Wielu zaznacza, że niemożliwe jest wytworzenie uspokajających fal delta jedynie za pomocą dotyku.
Niewątpliwie jednak plusem terapii jest prostota. Jest łatwo dostępna, nie wymaga dużych nakładów finansowych, a sesja może być przeprowadzona na odległość lub nawet bez udziału terapeuty.
Choć jej skuteczność nie jest do końca udowodniona, brak jest dowodów na to, że może wyraźnie zaszkodzić. Mimo, że nie jest pozbawiona efektów ubocznych, takich jak np. płacz, gniew, pogorszenie nastroju, wynikają one bardziej z ekspozycji na stresor niż z działania samej terapii.
Wskazań do stosowania tej metody jest wiele: traumy z dzieciństwa, lęk, niepokój, strach przed bliskością. Niemniej przez wzgląd na fakt, że pozwala ona skupić się na swoich emocjach, wprowadzić się w dobry nastrój oraz poprawić samopoczucie, może stanowić uzupełnienie innych terapii lub pewnego rodzaju rytuał, umożliwiający dbanie o swoje zdrowie psychiczne. W przypadku przeżywania bardzo trudnych emocji oraz doświadczenia dużej traumy nie może zastąpić leczenia psychiatrycznego. Może jednak stanowić początek drogi do poprawy stanu psychicznego i wiary w swoje możliwości.
Do gabinetu psychoterapeuty, a w przypadku lęku przed operacją chirurgiczną do gabinetu psychotraumatologa, pacjenci często zgłaszają się z problemem lęku. Mogą to być zaburzenia lękowe, w których uczucie niepokoju jest zbyt intensywne, powodując niepożądane skutki psychiczne i somatyczne. Czasem jednak odczuwamy lęk w trudnych dla nas sytuacjach występujących w naszym życiu, np. lęk przed operacją chirurgiczną. Jest to normalne zjawisko, jeśli jednak nie umiemy sobie z nim poradzić – terapeuta może nam pomóc.
Czego się boimy przed operacją chirurgiczną?
Przed zabiegiem chirurgicznym możemy się bać wielu rzeczy: ingerencji we własne ciało, niepowodzenia zabiegu, poddania się znieczuleniu, niepełnosprawności, śmierci, zostawienia rodziny… Możemy czuć ulgę, że nasze ciało zostanie „naprawione”, a jednocześnie odczuwać strach, bezsilność, niepokój, żal – wszystkie uczucia są dozwolone.
Nie mów sobie, że „inni mają gorzej”, że twoja operacja jest tylko drobnym zabiegiem – masz prawo się bać, szczególnie, jeśli to nowa dla ciebie sytuacja lub masz negatywne wspomnienia związane z podobnymi doświadczeniami.
Jeśli czujesz, że lęk cię przytłacza – nie poddawaj się cierpieniu, nie myśl o ucieczce od leczenia – sięgnij po pomoc.
Stan psychiczny a stan fizyczny
W wielu badaniach wykazano, że nasz stan psychiczny ma wpływ także na nasze ciało. W leczeniu ciężkich chorób, takich jak nowotwory, duży nacisk kładzie się także na zapewnienie choremu odpowiedniego systemu wsparcia i opieki psychologicznej. Optymistyczne podejście do choroby motywuje nie tylko do działania, na przykład do regularnego ruchu, fizjoterapii, ale też wspomaga system odpornościowy organizmu i jego funkcjonowanie. Silny niepokój i lęki mogą skutkować pojawienie się objawów somatycznych i w rezultacie pogorszyć stan chorego. Ważne jest więc, by osoby walczące z ciężką chorobą uczestniczyły także w dostosowanej dla nich psychoterapii. Podobnie sprawa wygląda w przypadku strachu przed operacją.
Lęk przed operacją może nie tylko dawać nieprzyjemne skutki, ale też dodatkowo obciążyć organizm i zmniejszyć powodzenie zabiegu lub wydłużyć czas rekonwalescencji.
Kiedy zdecydować się na terapię?
Skąd wiedzieć, do jakiego stopnia nasz strach przed operacją jest normalny, a kiedy warto zasięgnąć pomocy? To proste – jeśli myślimy o psychoterapii, prawdopodobnie warto jest ją podjąć. Nic nie stracimy, a możemy zyskać większy spokój. Każdy z nas odczuwa lęk, szczególnie w związku ze stresującymi wydarzeniami w naszym życiu – a takim niewątpliwie jest operacja – jednak zazwyczaj radzimy sobie z naszymi emocjami.
Jeśli czujemy, że tracimy kontrolę nad swoimi uczuciami, a lęk przed operacją nas przerasta i przeradza się w panikę, stale odczuwamy niepokój i nie potrafimy przestać martwić się czekającym nas zabiegiem – nie wahajmy się poprosić o pomoc.
Psycholog zajmuje się nie tylko osobami zaburzonymi, ale także zdrowymi w momentach kryzysu, a przytłaczający lęk przed operacją niewątpliwie można zaliczyć do tej kategorii.
Porady psychoterapeuty możesz oczywiście zasięgnąć także wtedy, gdy radzisz sobie z lękiem, jednak czujesz potrzebę wsparcia lub konsultacji ze specjalistą. Taka wizyta może pomóc podejść do operacji z większą pewnością i lepszym samopoczuciem, co dodatkowo zwiększy szansę na powodzenie zabiegu i szybki powrót do pełnej sprawności.
Po jaką terapię sięgnąć, by pokonać lęk?
Rodzaj psychoterapii zawsze musi być dostosowany do pacjenta, jego problemu i oczekiwań. Oczywiście określeni terapeuci często działają jedynie w określonym nurcie, który niekoniecznie spełnia nasze potrzeby. W takim wypadku mogą pokierować nas do swoich kolegów po fachu prowadzących terapię w bardziej odpowiedni dla naszego przypadku sposób. Warto jednak już przy wyborze terapeuty mieć wstępne rozeznanie, jakiego rodzaju terapii możemy potrzebować. Operacja jest sytuacją występującą często niespodziewanie i z niedużym wyprzedzeniem, wiadomym jest więc, że nie spełni naszych wymagań terapia długotrwała.
Terapia poznawczo-behawioralna
Popularną krótkotrwałą (choć często trwa nawet kilka lat – ponieważ krótkotrwała jest raczej dla prostych fobii, np. fobia przed nurkowaniem, lataniem, pająkami, itp.) metodą terapii jest terapia poznawczo-behawioralna, dzięki której pacjent uczy się rozpoznawać określone wzorce myślenia prowadzące do nadmiernego lęku i otrzymuje narzędzia do opanowania zbyt intensywnego niepokoju oraz poradzenia sobie z nim. Kluczowa jest tu świadomość pacjenta i jego racjonalne podejście do problemu. Być może lęk przed operacją spowodowany jest niedostateczną ilością informacji na temat zabiegu? W takim wypadku warto przygotować sobie listę pytań i porozmawiać z anestezjologiem, chirurgiem i innymi zaangażowanymi lekarzami. Pomóc może przeprowadzenie przez proces krok po kroku, tak, by nic nas nie zaskoczyło.
Terapia EMDR w przypadku lęku przed operacją chirurgiczną
Ten rodzaj terapii ma na celu odwrażliwienie i przetwarzanie informacji za pomocą szybkich ruchów gałek ocznych. Odkryto, że w ten sposób można znacznie zredukować lęk, szczególnie u osób mających za sobą traumatyczne przeżycia. Ta technika sprawdzi się więc na przykład u osób, które odczuwają lęk przed operacją z uwagi na negatywne odczucia w związku z poprzednimi zabiegami.
Terapia Havening w przypadku lęku przed operacją chirurgiczną
Technika Havening jest szybszym niż tradycyjna terapia sposobem na leczenie traum, lęku społecznego czy fobii, w tym lęku przed operacją. Celem metody jest usunięcie negatywnych skutków naszych myśli – szczególnie związanych z traumami czy fobiami – mających wpływ na naszą psychikę i ciało. Technika Havering należy do terapii psychosensorycznych, które do redukcji lęku i niepokoju wykorzystują bodźce sensoryczne, głównie dotyk. Technika polega na wykonywaniu poleceń terapeuty, do których należy: rozproszenie uwagi przez wizualizacje, dotykanie określonych części ciała oraz wykonywanie odpowiednich ruchów oczu. Przyjmuje się, że w rezultacie zwiększa się produkcja fal delta oraz serotoniny przez mózg i następuje zmiana ścieżek związanych z niepokojem emocjonalnym, ich „przeprogramowanie”. Często wystarczy jedna sesja, by odczuć pozytywne skutki terapii. Technika Havening pomaga nie tylko przezwyciężyć fobie i lęki, ale też radzić sobie z codziennym stresem i stać się silniejszymi, bardziej odpornymi na niepożądane uczucia
Terapia Havening może pomóc w przypadku lęku przed operacją chirurgiczną, ponieważ działa na poziomie neurofizjologicznym, wpływając na obniżenie poziomu kortyzolu (hormonu stresu) i innych neuroprzekaźników związanych z reakcją “walcz lub uciekaj”. Podczas terapii Havening wykorzystywane są techniki stymulacji nerwowo-somatycznej, które polegają na delikatnym dotyku lub masażu określonych punktów na ciele. Ta stymulacja może pomóc w redukcji lęku i stresu, które mogą towarzyszyć przedoperacyjnemu okresowi, jak również i postoperacyjnemu.
Dodatkowo, terapia Havening może pomóc w rozwiązaniu problemów emocjonalnych, takich jak traumy, które mogą przyczyniać się do lęku przed operacją oraz traum po operacji. Poprzez przechodzenie przez określony proces terapeutyczny, który obejmuje bezpieczną ekspozycję na traumatyczne wspomnienia i ich neutralizację, pacjent może doświadczyć zmniejszenia emocjonalnej wagi związanej z operacją. W ten sposób terapia Havening może pomóc pacjentowi w przygotowaniu się do operacji z większą pewnością siebie i spokojem.
Oczywiście sposobów na okiełznanie lęku jest więcej. Lekarz może wspomagająco zlecić farmakoterapię, w łagodniejszych przypadkach natomiast możesz spróbować technik relaksacyjnych, medytacji, ćwiczeń fizycznych, arteterapii. Głównym sposobem radzenia sobie z emocjami powinien być też oczywiście kontakt z bliskimi osobami i ich wsparcie.
Psychotraumatologia to stosunkowo nowa dziedzina psychologii. Mogą ją praktykować osoby, które ukończyły studia podyplomowe na tym kierunku. Są one dedykowane psychologom i psychiatrom, ale również kuratorom sadowym, funkcjonariuszom publicznym czy przedstawicielom służb medycznych. Absolwenci tego kierunku mogą pracować w ośrodkach interwencji kryzysowej, w klinikach i szpitalach psychiatrycznych, hospicjach, ośrodkach psychoterapii, oddziałach psychosomatycznych w szpitalach i klinikach, w zakładach karnych i poprawczych, Policji, w służbie więziennej.
Czym się zajmuje psychotraumatologia?
Psychotraumatologia koncentruje się na uwarunkowaniach oraz konsekwencjach zdarzeń o charakterze traumatycznym. Jej głównym zadaniem jest udzielanie porad oraz wsparcia psychologicznego osobom i ich rodzinom, które doświadczyły traumy. Jej charakter może być incydentalny lub długotrwały. Wśród przyczyn traumy można wyróżnić kilka kategorii:
katastrofy naturalne i klęski żywiołowe: huragany, trzęsienia ziemi, powodzie, pożary
zdarzenia wywołane przez człowieka: wypadki drogowe, kolejowe, lotnicze, przemysłowe,
zdarzenia związane z przemocą:
kryminalną: gwałt lub wykorzystanie seksualne, napad, rozbój
w rodzinie,
strukturalnie zorganizowaną: działania wojenne, terrorystyczne.
Oprócz osób, które przeżyły powyższe doświadczenia pacjentem psychotraumatologa może również zostać ktoś, kto zmaga się z bezdzietnością, bezdomnością, uzależnieniami, mobbingiem w pracy. Do potencjalnych pacjentów psychotraumatologa można również zakwalifikować osoby po amputacji. Często przyczyną traumy jest poważna choroba lub śmierć osoby bliskiej. Dla kogoś innego będzie to rozwód i brak stabilności finansowej. Zatem każda stresująca sytuacja może wymagać konsultacji z psychotraumatologiem, ponieważ zjawisko traumy może być wywołane przez różne zdarzenia u różnych osób.
Przyczyny, objawy i skutki traumy
Jednym z najważniejszych zadań w pracy psychotraumatologa jest prawidłowe rozpoznanie doświadczenia traumatycznego. Istotne jest, aby określić nie tylko jego przyczyny i objawy, ale też skutki. Należą do nich:
zaburzenia emocjonalne,
zaburzenia psychosomatyczne,
stres pourazowy,
samookaleczanie,
autoagresja,
zagrożenie samobójstwem.
Ponadto takie doświadczenia mogą wywoływać stany lękowe, stany depresyjne, ataki paniki, natrętne myśli oraz zachowania, napady złości lub agresji, poczucie winy lub wstydu. Wśród nieoczywistych objawów, które mogą być wywoływane przez zdarzenia traumatyczne, wyróżnia się:
problemy ze snem,
problemy z koncentracją,
trudności z utrzymywaniem relacji z innymi ludźmi.
W procesie diagnozowania stosuje się techniki imaginacyjne. Wykorzystuje się również rozszczepienie i dysocjację. Przepracowanie traumy oraz doskonalenie syntezy urazu odbywa się za pomocą techniki ekranu. W praktyce psychotraumatologa porusza się również problematykę rezyliencji. Jest to umiejętność i proces adaptowania się do zmieniających się warunków otoczenia.
W zależności od rodzaju zaburzeń można zastosować psychoterapię krótkoterminową. Należą do niej:
terapia ekspozycyjna – konfrontacja pacjenta z czynnikami wywołującymi traumę w celu redukcji negatywnych reakcji,
terapia EMDR- rozmowa o traumie oraz stymulacja mózgu,
terapia poznawczo-behawioralna.
Psychoterapia długoterminowa
Psychoterapię długoterminową stosuje się w przypadku zaburzeń dysocjacyjnych. Charakteryzują się one całkowitą lub częściową utratą prawidłowej integracji pomiędzy poczuciem własnej tożsamości, wspomnieniami, bezpośrednimi wrażeniami oraz kontrolą ruchów. Leczenie oparte jest na wstępnym łagodzeniu objawów oraz stopniowym wdrażaniu kolejnych faz przepracowywania i leczenia traumy. W takich przypadkach psychotraumatolog może współpracować z psychiatrą, co pozwala na wspomaganie leczenia za pomocą farmakoterapii.
Bardzo duże znaczenie dla skuteczności terapii ma umiejętność psychotraumatologa do nawiązywania relacji z osobą po traumatycznym doświadczeniu. Dzięki jego wsparciu pacjent ma większe szanse na rozwijanie umiejętności psychospołecznych. Zwiększa się również prawdopodobieństwo uzyskania dostępu przez pacjenta do jego zasobów osobowościowych, społecznych i indywidualnych. Zdarza się również, że psychotraumatolog wykorzystuje relacje z pacjentem w trakcie podejmowanych negocjacji w kryzysowych sytuacjach. Często są to sytuacje związane z autoagresją czy próbą samobójczą. Zatem praca psychotraumatologa jest niezwykle odpowiedzialna. Ma ona jednak duże znaczenie nie tylko w sytuacjach kryzysowych. Bowiem odpowiednio wcześnie podjęta interwencja psychologiczna może zapobiegać rozwojowi zaburzeń i zmniejszyć prawdopodobieństwo wystąpienia zespołu stresu pourazowego.
PTSD (posttraumatic stress disorder) czyli właśnie zespół stresu pourazowego jest schorzeniem najczęściej kojarzonym z psychotraumatologią. To zaburzenie psychiczne, mogące rozwinąć się na skutek doświadczenia jakiegoś zdarzenia, lub bycia świadkiem, które wiązało się z zagrożeniem. Mogło ono dotyczyć zdrowia lub życia pacjenta bądź drugiej osoby, na przykład kogoś bliskiego. Mimo ogólnemu przeświadczeniu, że PTSD występuje głównie u policjantów czy żołnierzy, jest to schorzenie które może dotknąć każdego. Wynika to z faktu, że zdarzenia stresujące czy właśnie traumatyczne powodują zaburzenia psychiczne, które nieleczone mogą prowadzić do rozwinięcia zespołu stresu pourazowego.
Jego objawy pojawiają się z reguły od 1 do 6 miesięcy po doświadczonej traumie. Wiążą się uporczywym i nawracającym wspomnieniem o trudnym doświadczeniu. Często przyjmują postać koszmarów sennych lub natrętnych myśli. Wśród innych objawów wyróżnia się też trudności z regulacją emocji, wybuchy gniewu drażliwość. Charakterystyczny może być również obniżony nastrój oraz brak czerpania przyjemności z aktywności, które dotychczas były źródłem radości. Pacjenci z zespołem stresu pourazowego unikają przedmiotów, miejsc czy osób, które wywołują skojarzenia z traumatycznym zdarzeniem. Oprócz objawów psychologicznych można zauważyć również somatyczne, takie jak często występujące bóle głowy, brzucha, problemy żołądkowe oraz ogólny zły stan fizyczny(złe samopoczucie).
Wśród zadań psychotraumatologii wyróżnia się nie tylko prace z pacjentem, ale również z ich rodzinami, rodzinami zastępczymi, adopcyjnymi oraz rodzinnymi domami dziecka. Ma to ogromne znaczenie w procesie terapii, ponieważ osoby po traumie potrzebują zrozumienia i wsparcia otoczenia. Stąd często praktykuje się, oprócz terapii indywidualnych, terapie grupowe.
Do zadań psychotraumatologa może również należeć opracowanie programów oraz prowadzenie szkoleń o charakterze psychoedukacyjnym. Są one prowadzone dla różnych grup zawodowych, takich jak lekarze, ratownicy medyczni, policjanci, kuratorzy sądowi, nauczyciele czy pracownicy zarządzania kryzysowego.
Psychotraumatolog, który posiada odpowiednie certyfikaty oraz doświadczenie może tez prowadzić superwizje przeprowadzonych terapii. To rodzaj spotkania dwóch psychoterapeutów, którego celem jest analiza przeprowadzonej terapii oraz doskonalenie umiejętności psychotraumatologa.
Bibliografia
Kodeks etyczny Polskiego Towarzystwa Psychotraumatologii
Klasyfikacja zawodów i specjalności Ministerstwa Pracy, Rodziny i Polityki Społecznej psychotraumatologa
