Terapia traumy Havening Warszawa

Category: Psychologia rozwoju człowieka

  • Skuteczne strategie radzenia sobie z trudnościami w nauce: poradnik dla uczniów, nauczycieli i rodziców

    Skuteczne strategie radzenia sobie z trudnościami w nauce: poradnik dla uczniów, nauczycieli i rodziców

    Nauka to proces, który nie każdemu przychodzi z łatwością. Każdy uczeń w którymś momencie swojej drogi napotyka na trudności, które często wydają się nie do pokonania. Będąc wyposażonym w odpowiednie narzędzia i strategie, każdy jest w stanie poradzić sobie z przeszkodami w procesie nauki. 

    Edukacja a style uczenia się

    Najczęściej wyróżnia się dwa podstawowe style nauki: bierny i aktywny. Nauka w sposób bierny (konserwatywny, wykonawczy) polega na ścisłym trzymaniu się granic materiału oraz metodycznym powtarzaniu nowych informacji w celu ich zapamiętania. Aktywna nauka natomiast charakteryzuje się wykraczaniem poza te granice, dociekaniem i uzupełnianiem luk, tworzeniem własnych skojarzeń, porównań czy schematów. To ten drugi sposób sprzyja lepszemu zapamiętywaniu, jednak system edukacji promuje naukę w sposób konserwatywny (Nosal, 2000). 

    Jak wiadomo, między ludźmi występują często znaczne różnice indywidualne. Sposób nauki, który będzie odpowiedni dla jednej osoby, niekoniecznie sprawdzi się u innej. Narzucanie jednego sposobu nauki może powodować u wielu uczniów trudności z opanowaniem materiału szkolnego. Czasami wystarczy jednak nauczyć dziecko samodzielnie zarządzać swoim procesem nauki przy użyciu odpowiednich dla niego metod, co pozwoli mu nabyć motywacji do zdobywania wiedzy i znacznie ułatwi cały proces.

    Jak kształtować skuteczne strategie uczenia się? Samopoznanie jako klucz do sukcesu

    Pierwszym krokiem, jaki może uczynić uczeń z problemami w nauce, jest ustalenie optymalnej dla niego strategii radzenia sobie z trudnościami. Niektóre dzieci, szczególnie w obliczu doświadczanych trudności, czują się zagubione i bezradne. Dużą rolę na tym etapie odgrywa więc rodzic, nauczyciel czy pedagog szkolny, których zadaniem jest pomoc w odnalezieniu odpowiedniej drogi.

    Jak znaleźć strategię efektywnej nauki odpowiadającą danemu uczniowi? Przede wszystkim należy zadać sobie pytanie, co motywuje dziecko, co je ciekawi i jakie są jego mocne strony. Następnie możemy wykorzystać to w stworzeniu planu nauki. Rozważmy poniższe przykłady:

    • uczeń ma problemy z przyswajaniem wiedzy, jednak bardzo lubi rysować i najlepiej zapamiętuje informacje przedstawione w postaci graficznej – możemy zachęcać go do tworzenia notatek właśnie w takiej postaci, np. ucząc go rysowania map myśli;
    • uczeń nie lubi planowania i sztywnych ram, za to chętnie wykonuje różnego rodzaju eksperymenty – możemy przedstawiać mu różnego rodzaju zadania do samodzielnego wykonania, które mają swoje odzwierciedlenie w praktyce, lub zachęcać do grania w gry edukacyjne;
    • uczeń nie lubi uczyć się z książek czy notatek, a informacje najlepiej przyswaja przez słuchanie – warto zadbać o interesującą, angażującą formę wykładu, zachęcając również ucznia do słuchania podcastów czy oglądania interaktywnych filmów na zadany temat.

    Bardzo ważne jest dostosowanie sposobu nauki do indywidualnych potrzeb dziecka oraz eksperymentowanie, by odnaleźć ten, który będzie najbardziej efektywny. Minimalizuje to ryzyko niepowodzeń czy nudy, za to sprawia, że nauka staje się przyjemnością, co jest kluczowe dla osiągnięcia sukcesu.

    Strategia nauki to nasza świadoma metoda efektywnego uczenia się. Ważna jest tu samoświadomość oraz samoregulacja, zmiana strategii, gdy ta nie przynosi skutków i stałe poszukiwanie lepszych sposobów zapamiętywania informacji. Wyróżniamy takie strategie nauki, jak na przykład:

    • powtarzanie materiału, wiążąc nowe informacje z tymi już zgromadzonymi w pamięci trwałej (np. poprzez podkreślanie czy zapiski na marginesach);
    • opracowywanie materiału, podczas którego uczeń tworzy skojarzenia, ułatwiając zakodowanie nowej informacji, np. poprzez tworzenie indywidualnych notatek;
    • organizowanie – np. tworzenie map myśli czy używanie technik mnemonicznych;
    • stawianie sobie pytań w trakcie nauki, ponowne czytanie, poszukiwanie korelacji między nowymi i już przyswojonymi informacjami;
    • poszukiwanie dodatkowych źródeł wiedzy (strony internetowe, książki, kompetentne osoby);
    • monitorowanie i dostosowywanie swojego sposobu nauki (Szymczak, 2012).

    Trudności w nauce – czy może tu pomóc lepsza organizacja czasu?

    Jednym z najważniejszych aspektów walki z trudnościami w nauce jest odpowiednia organizacja. Powinna ona dotyczyć nie tylko czasu na naukę, ale również stawianych sobie celów. Zachęcaj dziecko do samodzielnego tworzenia planu swojej nauki.

    Zaplanuj czas na naukę

    Stwórz tygodniowy harmonogram nauki – zaznacz w nim czas na lekcje czy zajęcia dodatkowe, odpoczynek oraz czas, który zamierzasz przeznaczyć na samodzielną naukę. Nauka nie może być ciągła, konieczne jest robienie sobie regularnych przerw. Pomocne mogą tu być techniki takie, jak Pomodoro – metoda ta polega na tym, że przez 25 minut wykonujemy założoną sobie pracę, a następnie robimy 5 minut przerwy.

    Stawiaj sobie realistyczne cele

    Postaw sobie cele krótko- i długoterminowe. Pamiętaj, by cele nie były zbyt łatwe do spełnienia, ale powinny być też realistyczne – poprawi to Twoją pewność siebie oraz zwiększy poczucie kontroli nad procesem nauki. Pomocną zasadą jest tu SMART – akronim z języka angielskiego mówiący o tym, że cele powinny być: specyficzne, mierzalne, osiągalne, realistyczne i ograniczone czasowo. Zapisuj i śledź swoje cele, by utrzymać motywację.

    Stres jako potężny dystraktor w procesie nauki – jak radzić sobie ze stresem, który zwiększa trudności w nauce?

    Wiele problemów z nauką jest powodowane lub wzmacniane przez stres. Trudności w nauce również wzmacniają stres, przez co tworzy się samonapędzające się błędne koło. Z tego względu bardzo ważne jest, by rozwinąć w sobie sposoby skutecznego radzenia sobie ze stresem. Istnieje wiele metod, które mogą okazać się tu pomocne, m.in. jest to stosowanie technik relaksacyjnych, takich jak medytacja, ćwiczenia oddechowe, progresywny trening mięśni Jacobsona, czy medytacja Tratak.

    Przykładowo, trening autogenny Schultza ma udokumentowaną skuteczność w  polepszaniu wyników w nauce u młodzieży szkolnej. Wzmacnia u dzieci umiejętności samoregulacji, reguluje reakcje emocjonalne i przyczynia się do polepszania odporności psychicznej.  Według jednego z badań, 74% uczniów zaobserwowało poprawę swojego funkcjonowania psychofizycznego na skutek treningu, a 55% – zaobserwowało poprawę wyników w nauce (Ziółkowski, 2020). 

    Niemniej ważny jest stabilny rytm dnia dziecka, prawidłowy sen, aktywność fizyczna i odżywianie. Zaburzenia funkcjonowania w sferze fizycznej wpływają także na obszar poznawczy. 

    Niezmiernie ważnym aspektem w radzeniu sobie z trudnościami w nauce jest też możliwość uzyskania dodatkowego wsparcia od rodziców czy nauczycieli – zarówno jeśli chodzi o wsparcie merytoryczne, jak i wsparcie emocjonalne. 

    Utrzymaj motywację do nauki – kluczowe jest wsparcie rodziców, nauczycieli i kolegów!

    Kluczem do utrzymania motywacji do nauki jest utrzymanie uwagi i zaciekawiania ucznia na wysokim poziomie, przekazując przy tym niezbędną wiedzę i odpowiednie wsparcie. Nauczyciele i rodzice mogą wspierać uczniów poprzez:

    • odpowiednie środowisko nauki – stworzenie atmosfery kreatywności i pozytywnych emocji, jednocześnie stawiając przed uczniami jasne wymagania;
    • przygotowywanie interaktywnych lekcji, w których dzieci biorą czynny udział;
    • rozwijanie umiejętności praktycznych uczniów, co pozwoli im lepiej zrozumieć także materiał teoretyczny oraz pokaże zastosowanie wiedzy w praktyce;
    • upewnianie się, że na każdym etapie uczniowie rozumieją omawiany materiał;
    • daj dziecku zadawać pytania – pozwala to mu lepiej zrozumieć materiał i przetworzyć go, dając możliwość uzupełnienia luk w wiedzy i utrwalenia już przyswojonych informacji;
    • stawianie przed uczniami realistycznych celów – zadania zbyt łatwe mogą szybko znudzić podopiecznych, natomiast zbyt trudne – znięchęcić ich;
    • częste powtórki – najlepiej powtarzanie materiału w formie zabawy lub gry, odnoszenie się do już przyswojonej przez uczniów wiedzy;
    • dodatkowe konsultacje dla tych uczniów, którzy wymagają dłuższego czasu dla lepszego zrozumienia materiału (Szymczak, 2012).

    Co mogą natomiast zrobić uczniowie kiedy doświadczają trudności w nauce? Przede wszystkim nie bać się prosić o pomoc! Zarówno jeśli chodzi o rodziców, nauczycieli czy rówieśników – każda osoba może być cennym źródłem wiedzy zarówno na temat zadanego materiału, jak i technik mogących wspomóc proces nauki. Duże korzyści może przynieść nauka w grupach rówieśniczych – takie spotkania pomagają w wymianie wiedzy oraz podtrzymaniu motywacji.

    Podejście do nauki, które uwzględnia: indywidualnie dobrane strategie uczenia się, odpowiednią organizację, radzenie sobie ze stresem i wsparcie ze strony środowiska, może znacząco pomóc w pokonaniu trudności edukacyjnych. Samoregulacja i samodzielność to kluczowe umiejętności, które nie tylko ułatwiają naukę, ale także przygotowują do dalszych wyzwań życiowych. Pamiętaj, że trudności w nauce to nie przeszkody nie do pokonania, a raczej dobra okazja do rozwoju i lepszego zrozumienia siebie jako ucznia. 

    Czasem trudności w nauce mają swoje źródło w doświadczeniach traumatycznych. Praca nad traumami ucznia nie tylko poprawia jego wyniki edukacyjne, ale również wspiera rozwój kompetencji poznawczych, umiejętności niezbędnych w codziennym życiu oraz buduje pewność siebie w różnych sytuacjach. W przypadku konieczności pracy nad traumami, zachęcam do skorzystania z terapii traum Havening.

    Literatura:

    1. Nosal C.S., 2000: “Różnice indywidualne w stylach uczenia się i myślenia”. Przegląd Psychologiczny, 43(4):469-480
    2. Szymczak J., 2012: “Świadome i autentyczne uczestniczenie w procesie uczenia się. Specyfika i znaczenie strategii uczenia się”. Forum Dydaktyczne 9-10:133-149
    3. Ziółkowski M., 2020: “Świadoma regulacja napięcia emocjonalnego w nowoczesnym procesie dydaktyczno-wychowawczym”
  • Lęk przed rozstaniem – czym jest? Jaka terapia?

    Lęk przed rozstaniem – czym jest? Jaka terapia?

    Lęk przed rozstaniem w związku może nam towarzyszyć od początku trwania relacji lub pojawić się niespodziewanie. Czasem jest skutkiem zmiany zachowania partnera czy partnerki – w takim wypadku pomóc może otwartość, wsparcie i szczera rozmowa. Często lęk przed rozstaniem pojawia się jednak bez obiektywnych przyczyn. Partner czy partnerka są otwarci, wspierający, doceniający – a mimo to pojawia się lęk. Co może być przyczyną takiego samopoczucia i jak temu zaradzić?

    Skąd bierze się lęk przed separacją i jak się objawia?

    Każdy z nas potrzebuje bliskości ukochanej osoby, kogoś, na kim możemy polegać. W początkowym okresie życia są to rodzice lub inni opiekunowie, w dorosłości – partner lub partnerka. Psychologowie ewolucyjni, społeczni i inni są zgodni, że występują podobieństwa więzi pomiędzy rodzicem i dzieckiem oraz więzi pomiędzy dorosłymi tworzącymi parę. W budowaniu jednej i drugiej wykorzystywane są podobne mechanizmy, zaangażowane są podobne neurohormony. Problemy występujące w związkach małżeńskich i partnerskich mogą więc mieć swoje źródło w zaburzeniach więzi rodzicielskich.

    Mechanizm powstawania lęku przed porzuceniem obejmuje sytuację, w której mózg danej osoby postrzega doświadczenie bliskości i zaangażowania jako zagrożenie – separacja od partnera czy jego odsuwanie się lub stawiane w związku granice mogą być postrzegane jako trauma. Następuje zwiększona produkcja kortyzolu. Pojawia się lęk, problemy z bezsennością, uczucie ogromnej bezradności, stałe zamartwianie się. Niepokój może przekształcać się w objawy psychosomatyczne, takie jak zawroty głowy, uderzenia gorąca, drżenie rąk, kołatanie serca, dolegliwości żołądkowe, zaburzenia odżywiania, bóle głowy.

    Pojawiający się lęk przed rozstaniem może się manifestować w różny sposób także poprzez zmianę zachowania w związku. Osoba odczuwająca niepokój może odsuwać się od partnera lub wręcz sama zakończyć związek. Z drugiej strony lęk przed rozstaniem może objawiać się wzmożonym staraniem się o partnera, o przypodobanie się mu. Może również wystąpić wzmożona zazdrość i zaborcze zachowania. Niestety taki stan może prowadzić do rozpadu związku. Osoba dotknięta lękiem odczuwa wtedy wysoki niepokój i brak akceptacji rozstania, próbuje odzyskać kontakt z byłym partnerem. Nie przeżywa zdrowej żałoby po związku, a traumę, która może zakończyć się zaniedbaniem życia społecznego i zawodowego, a także własnego zdrowia.

    Oblicza lęku przed rozstaniem – perspektywy psychologiczne

    Lęk przed rozstaniem może przybierać różne formy. Mogą to być na przykład:

    • Lęk separacyjny – lęk przed przebywaniem z dala od partnera
    • Lęk przed porzuceniem
    • Lęk przed podjęciem decyzji o rozstaniu i przed samotnością

    W przypadku lęku separacyjnego niepokój odczuwany jest wtedy, gdy partner przebywa z dala od nas. Często lęk występuje nawet przy rozstaniu na jeden dzień. Nikt z nas nie lubi przebywać z dala od ukochanej osoby, jednak osoby cierpiące na lęk separacyjny odczuwają ten niepokój w dużo bardziej intensywny, traumatyczny sposób. O lęku separacyjnym słyszy się głównie w kontekście dzieci i ich lęku związanego z pozostawaniem w przedszkolu, szkole czy spaniu w oddzielnym pokoju. Lęk separacyjny może dotyczyć jednak także dorosłych. Jest on skutkiem przywiązania do partnera, które jest nadmiernie intensywne i zniekształcone, niezdrowe, obsesyjne. Występuje u osób, które stały się całkowicie zależne emocjonalnie od swojego partnera. W związku z tym rozstanie byłoby dla takich osób nie tylko nieprzyjemną sytuacją, a prawdziwą traumą. Przyczyny takiego patologicznego przywiązania mogą być różne. Lęk separacyjny występuje na przykład u osób, w których rodzinach przeważał wzorzec rodzicielski oparty na nadopiekuńczości lub tych, które od dzieciństwa rozwijały toksyczne mechanizmy formowania się więzi. Osoby takie odczuwają niepokój, niepewność, współzależność od drugiej osoby i potrzebę posiadania.

    Lęk przed porzuceniem może też występować w związku, w którym obawiamy się utraty partnera. Lęk ten kieruje naszymi zachowaniami w związku – przekładamy potrzeby partnera ponad swoje, jesteśmy nadmiernie ulegli i tolerancyjni wobec jego bierności czy negatywnych zachowań, natomiast sami staramy się wciąż być dla niego lepszymi, dostosowujemy się do niego, nawet za cenę łamania własnych zasad i przekraczania granic komfortu, np. w sferze seksualnej. Osoba dotknięta lękiem przed porzuceniem wciąż zabiega o uczucia partnera, pragnie nieustannych deklaracji i nie potrafi poszanować prywatnej przestrzeni drugiej osoby, odczuwa również dyskomfort wtedy, gdy nie ma stałego kontaktu z partnerem. Taki lęk może wystąpić na przykład u osób o określonym profilu osobowościowym – mających osobowość zależną i opierającą każdy związek na nadmiernym przywiązaniu do partnera, potrzebie ciągłej opieki i uległości. Podobne zachowania mogą towarzyszyć również zaburzeniom osobowości typu borderline.

    Coraz popularniejszy staje się również termin FOBU oznaczający lęk przed zerwaniem relacji (ang. fear of breaking up). Osoba dotknięta takim lękiem tkwi w związku, w którym odczuwa dyskomfort lub nie czuje się do końca szczęśliwa, jednak boi się zakończyć relację. Może to być spowodowane potencjalnymi konsekwencjami zerwania, np. finansowymi, rodzinnymi, społecznymi, a także po prostu lękiem przed samotnością i strachem, że nikt inny nas nie pokocha. Również w takim wypadku warto poradzić się psychologa i wspólnie z nim dotrzeć do prawdy o tym, czego naprawdę chcemy oraz jak pozyskać narzędzia do ujarzmienia lęku, który nas przed tym blokuje.

    Lęk przed rozstaniem a teoria przywiązania

    Teoria przywiązania bazuje na pojęciu przywiązania, przez które rozumie się w miarę trwały związek społeczno-emocjonalny z inną osobą. Jak już wspomniano, zakłada się, że niejakim modelem funkcjonowania danej osoby w związkach są wyuczone wzorce z relacji z rodzicami lub opiekunami w dzieciństwie. Powstawanie przywiązania pomiędzy niemowlętami a opiekunami wyjaśniane jest w kontekście genetycznym, ewolucyjnym, a także behawioralnym.

    Jaki wpływ teoria przywiązania może mieć na lęk przed zerwaniem? Otóż schematy tworzenia i utrzymywania relacji oraz związane z tym uczucia i emocje, które wykształciliśmy w dzieciństwie, określone są poprzez nasz styl przywiązania. Prawidłowe relacje sprawiają, że bliskość innej osoby wywołuje w nas zaufanie i poczucie bezpieczeństwa. Tak dzieje się u osób, które wykształciły bezpieczny styl przywiązania na skutek dostępności opiekuna w dzieciństwie w odpowiedzi na ich potrzeby, dzięki czemu nauczyły się otwartości, okazywania potrzeb i poczucia bezpieczeństwa. Schematy te przenoszone są na nasze interakcje w dorosłym życiu, wpływając także na jakość funkcjonowania w związkach. Zdarza się jednak, że ludzie przejawiają nieadaptatywne style przywiązania – unikające lub lękowo-ambiwalentne. Mogą się one rozwinąć na skutek niedostępności opiekuna, niepewności jego dostępności lub negatywnych emocji przejawianych w odpowiedzi na potrzeby dziecka. Na tym podłożu wykształca się niskie poczucie bezpieczeństwa, wzmożona czujność i lęk przed rozstaniem lub też zamknięcie się w sobie i unikanie kontaktu jako obrona przed zranieniem. Styl przywiązania lękowo-ambiwalentny może odpowiadać za lęk przed rozstaniem – w takim przypadku brak zaufania i niepewność co do obecności bliskiej osoby rozwinęły się już w niemowlęctwie i utrwaliły przez okres dorosłego życia. Style przywiązania nie są jednak niezmienne, mogą ulec modyfikacji na skutek doświadczeń życiowych czy pracy z psychologiem.

    Lęk separacyjny a poczucie własnej wartości

    Poczucie własnej wartości jest to sposób, w jaki widzimy samego siebie, wartość, jaką przypisujemy własnej osobie. Nasza samoocena jest zdeterminowana wychowaniem, dotychczasowymi doświadczeniami życiowymi, a także naszymi przekonaniami i obowiązującymi normami. Poczucie naszej wartości ma ogromny wpływ na podejmowane przez nas decyzje, na życie zawodowe, rodzinne, społeczne – a także miłosne. W jaki sposób poczucie własnej wartości wpływa na lęk przed rozstaniem?

    Lęk przed rozstaniem występuje najczęściej u osób, które rozwinęły silną zależność emocjonalną od innych osób. Osoby takie mają często również problemy z samooakceptacją i niskim poczuciem własnej wartości, stąd boją się porzucenia i wymagają ciągłych deklaracji i zapewnień od partnera. Są przywiązane w niezdrowym stopniu i całe życie podporządkowują związkowi i partnerowi, zapominając o sobie, swoich potrzebach, swoich znajomych – jedynym, co potrzebne jest im do życia, jest partner, a jego bliskość i wsparcie sprawia, że czują się docenione. Kompensuje to ich niską samoocenę. Problem pojawia się wtedy, gdy nie używamy zdrowego przywiązania w celu budowania stałego wyższego poczucia własnej wartości, a polegamy jedynie na parterze i jego ciągłych zapewnieniach, bez których czujemy się bezwartościowi. W ten sposób rodzi się lęk przed separacją od partnera i lęk przed rozstaniem, taka sytuacja wiąże się bowiem z ponownym obniżeniem poczucia własnej wartości.

    Jak pokonać lęk przed rozstaniem? Rola terapii poznawczo-behawioralnej

    Pierwszym krokiem ku walce z lękiem przed rozstaniem jest poszukanie pomocy i dobranie wraz ze specjalistą odpowiedniego do naszej sytuacji sposobu terapii. Kluczowa jest tu specyfika każdego przypadku i podłoże występującego lęku. Często proponowanym sposobem leczenia zaburzeń lękowych jest terapia poznawczo-behawioralna. Cechuje się ona tym, że skupia się na zmianie szkodliwych dla nas wyuczonych schematów myślowych prowadzących do określonych zachowań i odczuć – na przykład właśnie odczuwania lęku przed rozstaniem.

    Jak terapia poznawczo-behawioralna może nas wesprzeć w pokonaniu lęku przed zerwaniem? Terapeuta pomaga pacjentowi zmienić jego sposób myślenia tak, by lepiej radzić sobie z lękiem. Pacjent otrzymuje narzędzia do walki z niepokojem, nadmierną zależnością i uległością oraz do zwiększenia poczucia własnej wartości i zbudowania zdrowej relacji. Kluczowe jest to, by pacjent nauczył się rozpoznawać szkodliwe schematy myślowe oraz zaakceptował ich występowanie – w końcu lęk jest naturalnym uczuciem każdego człowieka. W czasie terapii pacjent uczy się jednak tego, by nie pozostawać biernym i nie poddawać się lękowi, a w zamian starać się zmieniać szkodliwe schematy myślowe i postępować wbrew lękowi. W rezultacie przy ciągłej pracy pacjenta nad sobą i swoim podejściem do relacji możliwe będzie zbudowanie większej pewności siebie, mniejszej zależności i zdrowszego związku.

    Warto tutaj wspomnieć o terapii Havening.

    Terapia Havening, będąca skuteczną metodą radzenia sobie mi. z lękiem przed rozstaniem, często staje się wartościowym narzędziem, nawet jeśli źródłem tego lęku nie jest trauma. Ta technika terapeutyczna oferuje szybkie i odczuwalne efekty, umożliwiając pacjentom odczuwanie ulgi w krótkim czasie. Znana z szybkich i efektywnych wyników, terapia Havening była pierwotnie zaprojektowana jako interwencja w traumie, podobnie jak terapia EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing).

    Mimo to, badania i doświadczenia kliniczne pokazały, że terapia Havening jest równie skuteczna w innych obszarach, oferując szybką pomoc dla osób borykających się z różnymi problemami psychicznymi, nie tylko tymi wynikającymi z traumy. Dlatego też, terapia Havening zyskuje coraz większe uznanie jako cenny element w terapii wielu stanów i zaburzeń, stając się atrakcyjnym alternatywą dla tradycyjnej psychoterapii. Jest to ważną informacją, która otwiera nowe możliwości dla terapeutów i ich pacjentów, pomagając przyspieszyć proces uzdrawiania i umożliwić lepsze zarządzanie lękiem przed rozstaniem, niezależnie od jego przyczyny.

    Podsumowanie

    W artykule przedstawiłem postacie lęku przed rozstaniem, ich genezę, objawy i sposoby leczenia. Lęk przed rozstaniem nie jest powodem do wstydu czy poczucia winy. Przyczyny takiego samopoczucia mogą być różne – może to być niskie poczucie własnej wartości, trauma niepożądany styl przywiązania wykształcony w dzieciństwie czy zaburzenia osobowości. Jeśli zauważymy u siebie objawy przedstawione w artykule, warto zwrócić się o pomoc. Zachowania takie są patologiczne i diagnozowane jako zaburzenia lękowe, które można wyleczyć. Stały lęk czy niepokój towarzyszący nam w związku lub przedłużające się, wyniszczające przeżywanie rozstania powinny nas skłonić do wizyty u specjalisty i poszukania skutecznej pomocy w powrocie do normalności i osiągnięcia pełni szczęścia.

  • Style przywiązania – czym są i jak determinują nasze wchodzenie w bliższe relacje?

    Style przywiązania – czym są i jak determinują nasze wchodzenie w bliższe relacje?

    Czy zastanawiałeś się kiedyś, jak tworzymy relacje z innymi ludźmi? Czy jest to związane jedynie z cechami naszej osobowości, charakteru, wolną wolą czy może jest to kwestia zdeterminowana genetycznie lub biologiczne? Według psychologów zajmujących się więziami międzyludzkimi tworzenie związków i innych bliższych relacji jest ściśle związane ze stylami przywiązania charakterystycznymi dla danej osoby.

    Czym są style przywiązania? Są to sposoby, w jakie tworzymy prawidłowe lub nieprawidłowe relacje z innymi ludźmi. Są one determinowane już we wczesnym dzieciństwie na bazie interakcji z rodzicami czy innymi opiekunami.

    Czym jest i jak się tworzy przywiązanie?

    Przywiązanie najczęściej definiuje się jako w miarę trwały związek społeczno-emocjonalny z inną osobą oraz rozwinięte na bazie relacji z rodzicami czy opiekunami zachowania, które są niejako modelem funkcjonowania danej osoby w dorosłych związkach. Jeśli czujemy się przywiązani do innej osoby, to mamy tendencję do szukania jej bliskości i wsparcia, szczególnie w sytuacjach stresowych. W okresie dzieciństwa w niekomfortowych sytuacjach szukamy więc bliskości rodzica, natomiast w dorosłości – współmałżonka czy partnera albo przyjaciół. W prawidłowych relacjach interpersonalnych bliskość takiej osoby wywołuje w nas poczucie bezpieczeństwa. Poziom tego poczucia bezpieczeństwa oraz poczucie zaufania do bliskich osób określane są właśnie przez style przywiązania, jakie rozwinęliśmy w toku naszego życia.

    Geneza przywiązania

    Teoria więzi łączy w sobie kwestie zarówno neuropsychologiczne, fizjologiczne, poznawcze, rozwojowe, a także podejście psychoanalityczne. Potrzeba tworzenia więzi z osobnikiem tego samego gatunku ma bez wątpienia podstawy biologiczne. Niektórzy uważają, że rozwinięcie takiego systemu przywiązaniowego ma ewolucyjnie na celu ułatwienie tworzenia par, posiadanie potomstwa i przetrwanie gatunku. Dodatkowo potomstwo ma większe szanse na przetrwanie, gdy jest wychowywane przez rodziców posiadających między sobą silną więź. Badacze twierdzą również, że zachowania przywiązaniowe mają podłoże genetyczno-neuronalne, a takie genetycznie zaprogramowane schematy są następnie rozwijane w wyniku doświadczanych interakcji międzyludzkich.

    Udowodniono też, że rozwój przywiązania w dzieciństwie wpływa na kształtowanie się mózgu dziecka oraz na wytwarzanie określonych neurohormonów. Spoglądając na tworzenie się przywiązania z punktu widzenia behawioryzmu widzimy natomiast, że powstawaniu więzi z opiekunem sprzyjają zachowania przywiązujące dziecka: płacz, wydawanie odgłosów, ssanie, przytulanie – będące wyzwalaczami, na które dorośli reagują określonym zachowaniem. Dzieci uczą się „czytania” emocji opiekuna w odpowiedzi na przejawiane przez nie emocje czy zachowania, natomiast zadaniem opiekunów jest odczytywanie potrzeb i emocji dziecka oraz skoordynowane odpowiadanie na nie.

    W zależności od tego, czy wzorce dziecka i opiekuna są zsynchronizowane czy nie, powstają określone style przywiązania. Okres krytyczny dla ich tworzenia to czas pomiędzy 7-8 miesiącem życia dziecka a skończeniem przez nie dwóch lat. Modele te są jednak plastyczne i umożliwiają adaptację dziecka do dalszego życia, style przywiązana mogą więc zmieniać się w późniejszym okresie życia, w zależności od doświadczeń danej jednostki w interakcji z innymi ludźmi.

    Jak style przywiązania wpływają na nasze życie?

    Style przywiązania determinują sposoby, w jakie wchodzimy w bliskie interakcje z innymi ludźmi i w jakie tworzymy relacje. Jakość funkcjonowania człowieka w związku może również zależeć od stylu przywiązania wykształconego w dzieciństwie. Nasze poczucie bezpieczeństwa, tolerancja na uczucie samotności, uczucia lęku czy miłości mogą być konsekwencją właśnie wykształcenia się tych styli w okresie niemowlęctwa i wczesnego dzieciństwa. Stąd tak ważne jest uzyskanie świadomości dotyczącej naszych styli przywiązania oraz praca nad ich zmianą w kierunku stylu zapewniającego najbardziej optymalne i prawidłowe relacje międzyludzkie.

    Jeśli więc przychodzimy do psychologa z problemami w związku, takimi jak brak zaufania do partnera czy lęk przed bliskością – nie dziwmy się, że zadawane nam są pytania o wczesne dzieciństwo i relacje z rodzicami. Psycholog za najlepszą drogę może uznać określenie naszych styli przywiązaniowych i wspólną pracę nad zmianą naszych nieprawidłowych zachowań w relacjach po to, by polepszyć nasze funkcjonowanie w społeczeństwie i bliższych związkach z innymi.

    Typy stylów przywiązania

    Obecnie funkcjonują dwie klasyfikacje stylów przywiązania: tradycyjna typologia Ainsworth wyróżniająca trzy style (bezpieczny, unikający i ambiwalentny) oraz nowsza typologia czterech stylów w ujęciu Bartolomew’a-Horwitza (styl bezpieczny, lękowy-unikowy, zaabsorbowany i odrzucający). Style te kształtują się na podstawie jakości relacji z opiekunem, jego dostępności w sytuacji wyrażanych przez dziecko potrzeb, a także okazywanych przez niego emocji – dziecko odczuwa zarówno zniecierpliwienie, jak i obniżoną wrażliwość opiekuna na odczuwany przez dziecko dyskomfort. Wyróżniamy:

    • Styl bezpieczny – stworzony na skutek doświadczenia dostępności opiekuna i jego wrażliwości w sytuacjach stresowych, w rezultacie dziecko kształtuje poczucie zaufania i jest zdolne do swobodnego ujawniania swoich potrzeb.
    • Styl lękowo-ambiwalentny – stworzony na skutek doświadczenia niepewności do co dostępności opiekuna, tzn. kiedy rodzic nie zawsze pojawia się, gdy dziecko tego potrzebuje. Kształtuje to u dziecka obniżone poczucie bezpieczeństwa, wzmożoną czujność i lęk przed rozstaniem, a także jednocześnie ulgę i złość, gdy rodzic się pojawia; dzieci często wyolbrzymiają swoją potrzebę przywiązania, zauważając, że intensywne okazywanie negatywnych emocji częściej prowadzi do otrzymania uwagi opiekuna.
    • Styl unikający – stworzony na skutek doświadczenia niedostępności i/lub niewrażliwości opiekuna w sytuacjach stresowych. Kształtuje to u dziecka wzmożoną aktywność mechanizmów ochronnych, unikanie kontaktu jako obronę przed zranieniem czy zawodem, ograniczanie okazywanie swoich potrzeb.

    Jak łatwo się domyślić, najbardziej pożądanym stylem przywiązania jest styl bezpieczny. Cechuje on też największą część populacji – ponad 70%.

    Osoby wykazujące taki styl wiedzą, że wszystkie prezentowane przez nie emocje są akceptowane, a ich wyrażanie jest niezbędne dla budowania relacji interpersonalnych. Osoby takie są zdolne do tworzenia zdrowych relacji, rozwiązywania konfliktów, są otwarte i swobodne, a także potrafią interpretować emocje innych osób. Są osobami społecznymi, łatwo adaptują się do różnych relacji międzyludzkich.

    Jednostki, które wykształciły w dzieciństwie styl lękowo-ambiwalentny lub unikając często są bardziej wycofane z życia społecznego i mają trudności w nawiązywaniu bliższych relacji. Często dorośli, którzy są samotni, niepewni siebie, odczuwają lęk, depresję czy niepokój, doświadczyli trudnego dzieciństwa i zaburzonych relacji z rodzicami, stąd tak ważne w gabinecie psychologicznych jest dotarcie do podstawy problemu, którą mogą być właśnie wykształcone w dzieciństwie nieadaptacyjne style przywiązania.

    Kiedy i w jaki sposób określić styl przywiązania?

    Wielu psychologów oraz badaczy uznaje, że relacja rodzic-dziecko odgrywa znaczącą rolę w rozwijaniu się osobowości jednostki, modeli jej przyszłych zachowań, a także może mieć znaczenie w rozwoju psychopatologii. Prawidłowy wzór wczesnego przywiązania wspiera dziecko w dalszym rozwoju, otwartości na eksplorację świata i na relacje międzyludzkie.

    Przyjmuje się, że bezpieczny styl przywiązania chroni jednostkę i wzmacnia jej odporność na mogące wystąpić w przyszłości zaburzenia.

    Nieadaptacyjny styl przywiązaniowy, czyli styl lękowo-ambiwalentny lub unikający, mogą doprowadzić w dorosłości nie tylko do problemów w związkach i bliższych relacjach, ale też do zaburzonego obrazu samego siebie, niepewności, lęku, obniżonej odporności na stres, zaburzeń nastroju.

    Stąd tak ważne jest, by psycholog przeprowadził dokładny wywiad, zaczynając od czasów dzieciństwa i sytuacji rodzinnej. Jeśli zajdzie taka potrzeba, specjalista może określić charakteryzujący pacjenta styl przywiązania drogą rozmowy czy też specjalnie przygotowanych kwestionariuszy, na przykład Kwestionariusz Stylów Przywiązania KSP. Określony w taki sposób profil danej osoby pod względem stylów przywiązania jest cenną wskazówką dla psychologa i może pomóc w zrozumieniu podstaw problemu oraz w ustaleniu właściwej ścieżki psychoterapii.